آموزش زبان عربی
نکات مهم وکلیدی در عربی

چند نكته درباره مبحث ترجمه: در مبحث ترجمه، بايد به نكات  زير توجه داشته باشيم

1-         فعل :زمان فعل،ماضي، مثبت ومنفي بودن (استمراري،بعيد،نقلي) ،مضارع مثبت ومنفي، امر، وصيغه ،لازم ومتعدي بودن ومعلوم ومجهول بودن و... 2- اسم : مفرد مثني وجمع بودن آنها و معرفه ونكره بودن آنها و جامد ومشتق بودن آنهاومذكر ومؤنث بودن آنها و...3- ضماير(متصل ومنفصل  وصيغه ومرجع آنها )اسم اشاره واسم موصول (معاني آنها) 4- نقش اسم (مبتدا ،خبر، حال (مفرد وجمله ) إستثناء و.....)بايد توجه داشت . شرح نكات مهم ترجمه درهرمبحث آمده وتوضيح لازمه داده شده است اما در اینجا بعنوان مبحث مستقل بررسی می کنیم.

زمان فعل :

ماضی

نوع فعل

مثبت

منفی

ماضی ساده

ذهب  ر فت

ما ذهب  : نرفت

لم یذهب:  نرفت

ماضی نقلی

قد +ماضی   قد ذهب :رفته است

لم یذهب: نرفته است

لمّا یذهب: هنوز نرفته است

ماضی استمراری

کان+ مضارع        کان یذهب:     می رفت

ما+کان+ مضارع  ما کان یذهب  :نمی رفت

مضارع

 

مضارع اخباری

یذهب :   می رود

لا  (ما) مضارع  لا یذهبُ / ما یذهب  :نمی رود

مضارع التزامی

قد + مضارع         قد یذهب : شاید برود

قد + لا + مضارع    قدلایذهب :شاید نرود

 

مضارع التزامی

أن(کی )(حتی )(ل)(ف)+ مضارع منصوب شده

أن یذهب  : که برود

ان لا (الاّ) + مضارع منصوب شده

ان لا (الاّ) یذهبَ  :که نرود

 

مضارع مستقبل

س (سوف)+ مضارع   سوف یذهبُ: خواهد رفت

لن + مضارع منصوب شده

لن یذهبَ :(هرگز) نخواهد رفت

امر

امر حاضر

إذهب : برو

لا نهی + مضارع مجزوم شده لا تذهب: نرو

امرغائب

لام ( ل )امر + مضارع مجزوم شده

لیذهب : باید برود( ترجمه بصورت مضارع التزامی

معنی می گردد)

لا نهی + مضارع مجزوم شده

لا یذهب: نباید برود

تذکر:بدنبال برخی از فعل ها حروف جر می آیند که نیاز به ترجمه ندارند مانند حٍٍَصَلَ عَلی بدست آورد:عَزَمَ علی :تصمیم گرفت شَعَرَب: احساس کرد.

ترجمه فعل داشتن:

در زبان عربی برای ترجمه فعل داشتن  از حرف جر (ل) وظروفی مانند لدیّ و عند  استفاده             می شود

دارم: لی / عندی     ندارم : لیس لی / لیس عندی

داشت: کان له         نداشت: ما کان له

ترجمه باید

الف:علی + اسم  یا ضمیر + مضارع منصوب  همراه"أن" علینا ان نذهب الی المدرسة  باید به مدرسه برویم

ب:علی +اسم یا ضمیر+مصدر علینا الاجتهاد فی الد رس  باید در در س تلاش کنیم

ج:یجب+علی +اسم یا ضمیر + مضارع منصوب همراه أن  یجب علینا ان  نذهب : باید که برویم

د:(ل)امر + مضارع مجزوم شده لیذهب : باید برود

فعل مجهول:

ماضی مجهول: صفت مفعولی + شد+ شناسه ها یا ماضی نقلی مجهول شده ترجمه می شود

کُتِبَ : نوشته شد   / نوشته شده است

مضارع مجهول: صفت مفعولی + می + صرف شود  ترجمه می شود

یُکتَبُ / نوشته می شود

فعل  های مزید: معاني بابها :** باب افعال وتفعيل براي متعدي كردن فعلها لازم به كار مي روند واگر فغل متعدي باشد فعل را  دو مفعولي مي كند ضحك   خنديد        اضحك    خنداند 

**باب مفاعله وتفاعل  براي مشاركت به كار مي رود با اين تفاوت كه در باب مفاعله ؛ د ر مشاركت يكي فاعل ديگري مفعول است .كاتب التلميذُ صديقَ  دانش آموز با دوستش نامه   نگا ري كرد. امادرباب تفاعل مشاركت ميان دو طرف است .  تضارب الرجلان دو مرد يكديگر را زدند .

تذكر:درترجمه باب مفاعله بعد از فاعل معمولا لفظ (با) مي آيد . ودر ترجمه باب تفاعل  معمولا از کلماتی نظیر(باهم ؛با یک دیگر)استفاده می کنیم.تنازع الرجلان (دو مرد با یکدیگر دعوا گرفتند)

** بابهاي انفغال وافتعال وتفعل : براي مطا وعه واثر پذيري بكار مي رود .

علّمَ الاستاذُ التلميذَ فَتعّلَمَ   استاد دانش آموز را ياد داد پس آموخت .

**باب استفعال: معمولا براي طلب ودرخواست بكار مي رود . غفر   آمرزيد                                             استغفر   طلب آمرزش كرد      استغفر المومنُ من الله       مومن از خدا طلب آمرزش كرد

جملات شرطی- درترجمه جملات شرطي؛ فعل شرط ( ماضي يا مضارع ) بصورت مضارع التزامي و جواب شرط( ماضي يا مضارع )بصورت مضارع اخباري معني مي شود.

إنْ درستَ نجحتَ اگردرس بخواني موفق مي شوي

تذكر5- فعل مضارع درجواب فعلهاي( امر ونهي)نيز مجزوم مي گر د د. ودر ترجمه فارسي معمولاً   (تا + مضارع التزامي ) ترجمه مي شود .اُذْكُرُوني  اَذْكُرْكُمْ ( مرا ياد كنيد تا شما را ياد كنم)

 

معرفه ونکره

اسم نکره معمولا با  (یک)یا پسوند(ی) ترجمه می شود. مانندرجلٌ مردی  یا یک مرد الرجل  ( مرد )

در تر جمه اسم اشاره اگر بعد اسم اشاره اسم ال دار باشد اسم اشاره بصورت مفرد ترجمه                می شود هر چند مثنی یا جمع باشد واگر اسم ال دار نیاید اسم اشاره طبق صییغه خودش تر جمه می شود .هؤلاء الناس  یکرموننی  این مردم مرا گرامی می دارند. هؤلاء تلامیذ  اینها دانش آموزانند .

ترجمه اسم اشاره هناو هناک به دو صورت می باشد یا  اینجا وآنجا تر جمه می شود یا به معنی وجود داشتن اگر نقش ظرف وخبر  داشته باشد .

تر جمه ضمیر فصل  بصورت همان یا تنها تر جمه می شود .الر جل هو العالم مرد همان دانشمند است .

 در ترجمه اسم موصول  اگر وسط جمله  بعد از اسم ال دار باشد ونقش صفت باشد بصورت که ترجمه می شود .الرجلُ الذی خرج کان صدیقی مردی که خارج شد دوست من بود 

ویا طبق صیغه خود بصورت کسی که یا کسانی که تر جمه می شود

هو الذی بعث رسولا الینا   او کسی است که پیامبری بسوی ما فرستاد

جامد و مشتق

*اسم فاعل: ودر ترجمه فارسي از پسوند (نده – ا) استفاده مي شود .  عالمٌ / دانا    مدافع ٌ / دفاع كننده

*اسم مفعول: ودر ترجمه فارسي از  پسوند (شده) استفاده مي شود     مكتوب – نوشته شده  

*اسم تفضیل: اسم تفضيل هرگاه بعد از آن حرف جر من بيايد در ترجمه بصورت تفضيلي (تر)   معني مي شود . هو اكبر من اخيه     او از برادرش بزرگتر است .و هرگاه بعد از آن اسم مجرور باشد بصورت صفت عالي (ترين ) ترجمه مي شود . هو احسن الناس ِ عقلا ً  او عاقل ترين مردم است 

*صیغه مبالغه :در ترجمه فارسي از قيد بسيار استفاده مي شود

صفت

در ترجمه صفت ؛ چنانچه مفرد ؛ یا مثنی یا جمع باشد ؛ در فارسی بصورت مفرد ترجمه می شود مانند نحن تلامیذُ مجتهدون( ما دانش آموزانی کوشا هستیم)

ودر ترجمه جمله وصفیه حرف «كه» به اول آن مي افزائيم و خودِ فعل مطابق نياز جمله معمولاًبه ترتيب زير ترجمه مي گردد.

الف) ماضي + ماضي = ماضي بعيد يا ماضي ساده

 اشتريْتُ كتاباً قد رأيْتُه في المكتبةِ. كتابي را خريدم كه آن را در كتابخانه ي مدرسه ديده بودم(ديدم)

ب) ماضي + مضارع = ماضي استمراري

رايتُ تلميذاً يبكي في المدرسةِ .  دانش آموزي را ديدم كه در مدرسه گريه مي كرد

ج) مضارع + مضارع = مضارع التزامي

اُحبُّ كتاباً يساعدُني في فهم النصوص ِ . كتابي را دوست دارم كه مرا در فهم متون كمك كند 

منصوبات

حال

ترجمه اسلوب حال : حال معادل قيد حالت در زبان فارسي است .اگر مفرد باشد باپسوندهاي           (ان –ا- )وپيشوند( با) ترجمه مي شود . جاء التلميذ ضاحكاً . دانش آموز خندان آمد.

ودر ترجمه جمله حاليه ابتداء عبارت ‹‹ در حا ليكه،كه›› را مي نويسيم وآن گاه خود فعل ، معمولا طبق الگوي زير ترجمه مي شود . 

الف) فعل( جمله ابتدائيه) ماضي  + فعل( جمله حاليه) ماضي = (در ترجمه فعل جمله حاليه) ، ماضي بعيد يا ماضي ساده   خرج المعلم ُ وقد علّمَنا أشياءَكثيرةً . معلم خارج شد در حاليكه مطالب بسياري را به ما آموختة بود(آموخت)

ماضي+ مضارع = ماضي استمراري  جاء التلميذُ يضحكُ  . دانش آموز آمد درحاليكه مي خنديد

مفعول مطلق

در ترجمه مفعول مطلق تاكيدي معمولاً از الفاظ تاكيد مثل   يقيناً، حتماً، مسلماً،و... بكار           مي رود .   نزّل اللهُ القرآنَ تنزيلاً ( يقيناً خداوند قرآن را نازل فرمود)

 

 ودر ترجمه مفعول مطلق نوعي كه بعد از آن صفت باشد ، معمولاََ صفت  ترجمه مي شود ويا ازالفاظي از قبيل( به نيكي) و... استفاده مي ميشود   واگر بعد از آن مضافٌ اليه باشد ، معمولا ً در ابتداي آن الفاظ ( همچون ، همانند و...) بكار مي رود.  ضربه ضربا ً شديدا ً (او را به شدت زد)     استغفر الرجلُ استقبالَ التائببينَ(مرد همچون توبه كنند گان طلب بخشش كرد.)

مفعول به : در ترجمه مفعول گاهی بصورت  را  وگاهی همراه حرف متمم به کار میرود.

رایت العالم دانشمند را دیدم   بلغت المنزل به خانه رسیدم   سألت المعلّم  از معلم سؤال کردم

ودر ترجمه فعلهای دومفعولی یکی از از دو مفعول را با علامت را  ودیگری را بدون علامت ویا همراه حرف متمّم  می آوریم .اعطی المدیر  التلمیذ  .جائزة  مدیر به دانش آموز جائزه ای را داد

مفعول له: در ترجمه مفعول له (برای  به خاطر وبه جهت و....) بکار می رود .

قام التلمیذ احتراما للمعلم  دانش آموز بخاطر احترام به معلم برخاست

تميز : تميز به اشكال زير ترجمه مي گردد

الف )گاهي اوقات  طبق اصل خودش ترجمه مي گردد .

ب) گاهي اوقات با آوردن اصطلاحاتي از قبيل ((از لحاظ ،از نظر ،و.....))در ابتداءتميز، ترجمه        مي گردد.مُلِئَ قلبي ايماناً .(قلبم پر از ايمان شد.) يا (  قلبم از نظر ايمان پر شد. )

***در جملاتي كه تميز بعد از پس از اسم تفضيل مي آيد مي توان آنراعلاوه بر اشكال فوق به شكل صفت تفضيلي يا عالي نيز ترجمه كرد يعني آخر تميز (تريا ترين ) بياوريم . 

هوَ احسنُ الناس ِ اخْلاقاً . (او خوش اخلاق ترين مردم است.) يا (او ازنظر اخلاق بهترين مردم

ترجمه جمله استثنائيه: اگر مستثني تام باشد ابتدا ادات سپس  مستثني وبعد از آن جمله قبل الاّ ترجمه مي شود . سجدوا الاّ ابليسَ . بجزء شيطان سجده كردند.

واگر مستثني مفرّغ باشد ، جمله معمولاً مثبت ومؤكد  ترجمه مي شوديعني درابتداي جمله مثبت الفاظ تأكيد مانند ( فقط،بي شك ، تنها،....) مي آيد.  لا تقلْ الاّ الحقّ   ( فقط حق را بگو)

نواسخ

حروف مشبهه: هرگاه خبر ليت ولعلّ فعل مضارع باشد ، هنگام ترجمه بصورت مضارع التزامي ترجمه مي شود .ليت المسلمين يستيقظون من نوم الغفلة( كاش مسلمان از خواب غفلت بيدار شوند

فعل مقاربه: فعل بعد از افعال مقاربه معمولاً بصورت مصدر ترجمه مي شود .

أخذ قلبي يخفقُ (قلبم شروع به تپيدن نمود)

لا نفی جنس: لاي نفي حنس، چون نفي مطلق جنس مي كند بنابراين در ترجمه فارسي آن از قيد« هيچ .... نيست، يا وجود ندارد»استفاده مي شود . لا خیر فی الجهل .   هيچ خيري در جهل وجود ندارد

ترجمه چند اصطلاح

1-                  گاهی مصدررا می توان بصورت فعل ترجمه کرد . ارید الاقامة بینکم  می خواهم نزد شما اقامت داشته باشم

2-                  لفظ کل  اگر بعدآن اسم نکره بیاید به صورت هر  واگر اسم معرفه بیاید بصورت همه واگر حرف جر بیاید بصورت هریک تر جمه می شود

کل طالب ٍ  هر دانش آموزی   کلّ الطلاب   همه دانش آموزان    کلٌّ من الطلبة  هر یک از دانش آموزان

3-                  اگر خبر ؛ شبه جمله با حرف جر «ل»باشد ؛ بصورت ( از آن ؛ یا برای) ترجمه می شود.

الحمد لله  حمد و سپاس از آن خدا ست

4-                  کلمه عند چنانچه ظرف مکان باشد معمولا بصورت «نزد» چنانچه ظرف زمان باشد  بصورت «به هنگام یا وقت»  تر جمه می شود.

5-                  الکتاب عند التلمیذِ کتاب نزد دانش آموز است  

نذهب الی المسجد  عند الغروب  به هنگام غروب به مسجد می رویم

6-                  فعل قام  به همراه حرف جر ب به معنی«انجام داد/ پرداخت / اقدام کرد»  ترجمه می شود

قام التلمیذ بتلاوة القرآن ( دانش آموز به تلاوت قرآن پرداخت)

7- تر جمه عدد اصلی  معدود همیشه بصورت مفرد ترجمه می شود هرچند  در زبان عربی بصورت جمع باشد .ذهب 7 تلامیذ    7 دانش آموز رفتند

8- انّما بصورت (فقط یا مسلّما ) تر جمه می شود. انّما المومنون اخوة  مسلما مومنان با هم برادرند

[ سه شنبه 1390/02/06 ] [ 11:43 ] [ عباس اکرمی ]
۱-ماهوأخطرُ الأمراضِ للانسان؟:

 

«خطرناك ترين بيماري هابراي انسان چيست؟»«استفهاميه»

 

۲-مانَسيتُ عَهدي ومسؤليَّتي:

 

«پيمانم ومسئوليتم رافراموش نكردم.»«نافيه»

 

۳-ماتَفْعلوامِنْ خيرٍتَجِدْهُ عندَاللهِ:

 

«هرچه ازكارنيك انجام دهيد،آن رانزدخدامي يابيد.»«شرطية»

 

۴-لِلهِ مافي السمواتِ وَمافي الارض:

 

«براي خداست آنچه درآسمانهاوآنچه درزمين است.»«موصول»

 

 

۵-ماأَبْعَدَ الخيرَ………:« نيكي كردن……… چقدردوراست!»«تعجّبيّة»

 

 

۶-ماجَليسٌ بأفضلَ مِن الكتاب:«همنشيني بافضيلت ترازكتاب نيست

 

 

«ماي شبيه به ليسَ»ويــــژه انساني»

 

 

۷-إنَّما المؤمنون إخوةٌ:

 

همانامؤمنان برادرهستند»«كافّة»«ماي حرفيه»انَّماازاداة حصرمي باشد.

[ سه شنبه 1390/02/06 ] [ 11:40 ] [ عباس اکرمی ]
۱-ازطريق اسم اشاره مي توان فهميدكه مشاراليه

(مذكريــامؤنث)است.   تــلك الدار 

 

۲-ازطريق صفت مي توان فهميدكه موصوف

(مذكريــامؤنث)است. ياأيَّتُها النفسُ المطمئنّة.

 

۳-ازطريق حال مي توان فهميدكه ذوالحال

(مــذكريـامؤنث)است.  جاء العلامةُ مسرعاً.

 

۴-ازطريق ضميرمي توان فهميدكه مرجعش

(مذكريـــامونث)است. مَن حَفَرَ بئراًلأخيه وَقَعَ فيها.

[ سه شنبه 1390/02/06 ] [ 11:36 ] [ عباس اکرمی ]
ترخیم، مصدر باب تفعیل از ماده­ی "رخم" و در لغت به معنای سهل و آسان گردانیدن است.[1] در اصطلاح نحو ترخیم عبارت است از حذف آخر لفظ به روش مخصوص؛[2] این معنا از ترخیم عامّ بوده و شامل سه قسم می‌شود: "ترخیم در نداء"، "ترخیم در ضرورت شعری" و "ترخیم در تصغیر".[3]
  ترخیم در تصغیر از مجموعه مباحث باب "تصغیر" بوده و در ضمن آن مورد بررسی قرار می‌گیرد؛ از این رو این نوشتار به بررسی دو قسم دیگر ترخیم می‌پردازد.
 
وجه نامگذاری
  با حذف آخر لفظ، از حروف آن کاسته شده و در این صورت آسان‌تر و سهل‌تر تلفظ می‌شود و در واقع در این حذف نوعی تسهیل و آسان گردانیدن وجود دارد. با این بیان روشن می‌شود که معنای لغوی ترخیم (تسهیل) در معنای اصطلاحی آن لحاظ شده و به همین علت این نوع حذف را ترخیم، نام نهادند.[4]
 
جایگاه ترخیم
  ترخیم از ملحقات باب "نداء" است و به همین جهت در ادامه­ی مباحث نداء مورد بررسی قرار می‌گیرد. بعضی از عالمان نحو[5] در ادامه­ی مباحث مفعول­به، مبحث وجوب حذف عامل مفعول­به، از باب "نداء" بحث کرده و در مقابل گروهی[6] "نداء" را به طور مستقل بعد از باب "توابع" مورد بررسی قرار داده‌اند.
 
قسم اول:‌ ترخیم در نداء
  ترخیم در نداء به این صورت است که متکلم (منادِی) آخر مُنادَا را به جهت تخفیف و سبک کردن تلفظ آن حذف می‌کند.[7] مانند: «یا عامِ»؛ در این مثال "عامِ"، منادایی است که به جهت ترخیم، حرف آخر آن (راء) حذف شده است؛ تقدیر عبارت قبل از ترخیم "یاعامرُ" بوده است.
 
شرائط عمومی ترخیم منادا
  ترخیم در بعضی از اقسام منادا و با وجود شرائطی[8]  جایز است:
1.  منادا، معرفه باشد؛[9] از این رو ترخیم در مثل قول شخص نابینا که می‌گوید: ‌"یا إنْساناً خُذْ بیَدِی" صحیح نیست؛ زیرا "انساناً" منادای نکره­ی محضه (غیر مقصوده) است.
2.  منادا، مستغاث­به نباشد؛ از این رو ترخیم در مثل "یا لَصالحٍ" صحیح نیست؛ زیرا "صالح" مستغاث­به واقع شده است.
3.  منادا، مندوب نباشد؛ از این رو ترخیم در مثال "وا حُسِینا" صحیح نیست؛ زیرا "حُسِینا" مندوب واقع شده است.
4.  منادا، مضاف نباشد؛[10] از این رو ترخیم در مثال "یا أهْلَ العِلْمِ" صحیح نیست؛ زیرا "أهْل" منادای مضاف و "العِلْم" مضاف­الیه آن است.
5.  منادا، مرکب اسنادی نباشد؛ از این رو ترخیم در مثال "یا فَتَحَ الله" صحیح نیست؛ زیرا "فَتَحَ الله" منادا و مرکب اسنادی است.
 
ترخیم منادای بدون "تاء" تأنیث
  در تحقق ترخیم در منادایی که به تاء تأنیث ختم نمی‌شود علاوه بر شرائط عمومی ترخیم، دو شرط اختصاصی دیگر لازم است:
1.  منادا، عَلَم باشد؛ از این رو در مثال "یا إنسانُ" که متکلم (منادِی)، فرد معینی از افراد انسان را قصد کرده، ترخیم صحیح نیست؛ زیرا "انسان" عَلَم نبوده اگر چه نکره­ی مقصوده و به سبب نداء، معرفه است.
2.  منادا دارای چهار حرف و بیشتر باشد؛ از این رو ترخیم در "یا سعدُ" جایز نیست؛ زیرا با وجود اینکه "سعد" عَلَم و بدون تاء ‌تأنیث است اما حروف آن کمتر از چهار حرف است.
 
حکم حرف آخر منادای مرخَّم
  بعد از ترخیم، حرف آخر منادا به دو طریق به کار برده می­شود:
 
1.    ملاحظه­ی محذوف
  در این طریق که کاربرد بیشتری دارد، حرفی که بعد از ترخیم، آخر کلمه واقع شده به همان صورتی که قبل از حذف بوده، در نظر گرفته می‌شود[11] و به عبارت دیگر آنچه حذف شده در نیت مذکور ملاحظه می‌شود؛ مانند: «یا حارِ»؛ در این مثال "حار" که منادای مرخَّم و قبل از ترخیم "حارث" بوده، با همان حرکت قبل از ترخیم (کسره) به کار برده می­شود.
 
2.    عدم ملاحظه­ی محذوف
  در این طریق که کاربرد کمی دارد آنچه از منادا حذف شده ملاحظه نمی‌شود و منادای مرخَّم رأسا یک اسم به حساب آمده و حکم منادای مستقل را پیدا می‌کند.[12] مانند: «یا عامُ»؛ در این مثال "عامُ" مبنی بر ضم و منادای مرخّمی است که با عدم لحاظ حرف محذوف آن، رأسا یک اسم به حساب آمده و از این رو حکم منادای مفردِ عَلَم (بناء بر ضم)، را دارد؛ عبارت مذکور قبل از ترخیم "یا عامِرُ" بوده است.
 
قسم دوم: ترخیم در ضرورت شعری
  همانطور که در ابتدای بحث ترخیم بیان شد یکی از اقسام ترخیم آن است که به جهت ضرورت شعری آخر کلمه حذف شود. این حذف در صورتی در شعر واقع می‌شود که کلمه، منادا نبوده اما صلاحیت منادا واقع شدن[13] را داشته باشد.[14]مانند:
«لَنِعمَ الفَتی تَعسو إلی ضَوْءِ نارِهِ       طَریفُ بنُ مالٍ لَیْلَةَ الجوعِ و الخصر»؛
در مصراع دوم این شعر "مالٍ"، اسم مرخَّم و قبل از ترخیم "مالکٍ" بوده که حرف آخر آن حذف شده است.
 
ترخیم در قرآن و حدیث
1.  مانند آیه­ی "و نادَوْا یا مالِ"،[15] (آنها فریاد می‌کشند: ای مالک دوزخ)؛ در این آیه­ی شریفه "مالِ" منادای مرخّم و قبل از ترخیم "مالک" بوده است. تحقق ترخیم در این آیه بر طبق قراءت ابن مسعود است از این رو در قراءت مشهور (یا مالِکُ) ترخیم محقق نشده است.[16]
2.  مانند حدیث "فقالَ یا حارِ إنَّکَ نَظَرْتَ تَحْتَکَ و لَمْ تَنْظُرْ فَوْقَکَ"،[17] (امیرالمؤمنین فرمودند: ای حارث همانا تو به پایین خود نظر می‌کنی و به بالای خود نظر و توجهی نداری)؛ در این حدیث شریف  "حارِ" منادای مرخّم و قبل از ترخیم "حارث" بوده است.
 
 


[1] . رَخّمتُهُ ترخیماً، سَهّلتُهُ. الفیومی، احمد بن محمد؛ المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1430 هـ.ق، چاپ اول، ص 177، ماده­ی "رخم".
[2] . از جمله اغراض ترخیم می‌توان به تخفیف، تملیح و استهزاء اشاره کرد. حسن، عباس؛ النحو الوافی، مصر، دارالمعارف،‌چاپ سوم، ج 4، ص 99، پ 1.
[3] . الخضری، محمد؛ حاشیة الخضری علی شرح ابن عقیل علی ألفیة ابن مالک، بیروت، دارالفکر، 1428 هـ. ق، ج 2، ص 669 و حسن، عباس؛ پیشین، ج 4، ص 99.
[4] الجامی، عبدالرحمن بن أحمد؛ الفوائد الضیائیة، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1430 هـ.ق، چاپ اول، ج 1، ص 283، پ 7.
[5] . همچون ابن حاجب در "الکافیة".
[6] . همچون ابن مالک در "الفیة".
[7] . ابن هشام، عبدالله بن یوسف؛ أوضح المسالک إلی الفیة ابن مالک، مصر، شرکة القدس للتصدیر، 1428 هـ ق، چاپ اول، ص 220.
[8] . در ترخیم منادایی که به تاء تأنیث ختم نمی­شود علاوه بر شرائط عمومی، شرائط اختصاصی نیز وجود دارد که در ادامه به آن اشاره می‌شود.
[9] . منظور از معرفه در اینجا عَلَم و نکره­ی مقصوده است. حسن،‌عباس؛ پیشین، ج 4، ص 100 - 99.
[10] . شبه مضاف نیز همین حکم را دارد. همان، ص 100.
[11] . الرضی، محمد بن الحسن الاسترآبادی؛ شرح الرضی علی کافیة ابن الحاجب، قم، دارالمجتبی، 1389 هـ.ش، چاپ اول، ج 1، ص 299.
[12] . الجامی، عبدالرحمن بن أحمد؛ پیشین، ج 1، ص 281.
[13] . به عنوان مثال "الغلام" به جهت داشتن "ال" صلاحیت منادا واقع شدن را ندارد. حسن، عباس؛ پیشین، ج 4، ص 112.
[14] . الخضری، محمد؛ پیشین، ج 2، ص 675.
[15] . زخرف، آیه 77.
[16] . الخضری، محمد؛ پیشین، ج 2، ص 668.
[17] . مجلسی، محمد باقر؛ بحارالأنوار الجامعة لدرر أخبار الأئمة الأطهار، بیروت، موسسه الوفاء، 1404 هـ ق، چاپ چهارم، ج 22، ص 105، ب 37.
[ سه شنبه 1390/02/06 ] [ 10:6 ] [ عباس اکرمی ]

تجزیه حروف

در تجزیه حروف باید این سه ویژگی را مشخص نمود: نوع حروف، عامل یا غیر عامل بودن و نوع بناء.

انواع حروف را در دو دسته عامل و غیر عامل بررسی می نماییم:

1- حروف عامل

تعریف: حروفی هستند که عملی و تغییری را از حیث اعراب (رفع و نصب و جر و جزم) در کلمه یا جمله ما بعد خود انجام می دهند.

حروف عامل دارای انواع مختلفی به قرار زیر می باشند:

الف) حروف جر: حروفی هستند که تنها پیش از اسمها آمده و باعث جر (کسره یا تنوین جر -ِ،-ٍ) آنها می گردند مانند: واللهُ علی کلِّشیءٍ قدیرٌ.

حروف جر عبارتند از: مِنْ، باء، تاء، کاف، لام، واو، خلا، عدا، مُذْ، مُنْذُ، رُبَّ، حتّی، الی، فی، عنْ، علی، حاشا.

ب) حروف نصب: حروفی هستند که قبل از فعل مضارع آمده و باعث نصب آن می شوند مانند: فَعسی أنْ یأتیَ اللهُ بالفتحِ.

حروف نصب عبارتند از: أنْ، لَنْ، کَی، إذَن.

توجه: دو حرف (لـِ) و (حتّی) از حروف جر هستند، اما هرگاه پیش از فعل بیایند به عنوان عامل نصب عمل می کنند. (البته در حقیقت، عامل نصب وجود أنْ مستتر بین آن حرف و فعل مابعد می باشد) مانند: لَنْ تنالوا البرَّ حتّی تنفِقوا مما تحبون. (حتّی أنْ تنفقوا)

ج) حروف جزم: حروفی هستند که پیش از فعل آمده و باعث جزم آنها می شوند مانند: لم یَلِدْ.

حروف جزم عبارتند از: لَمْ، لَمّا، لام امر، لای نهی، إنْ شرطیه.

توجه: علاوه بر حروف فوق، 9 اسم دیگر هست که به عنوان عامل جزم عمل می کنند. این اسمها عبارتند از: مَنْ، ما، مهما، أیّ، حیثما، إذما، متی، أینما، أنّی.

مثال: مَنْ یجتَهِدْ یصِلْ الی مایرید.

د) حروف مشبهه بالفعل: حروفی هستند که در ابتدای جملات اسمیه قرار گرفته و باعث نصب مبتدا به عنوان اسم خود و رفع خبر به عنوان خبر خود می شوند مانند: إنّ اللهَ سمیعٌ علیمٌ.

حروف مشبهه بالفعل عبارتند از: إنَّ، أنَّ، کأنَّ، لکنَّ، لَیْتَ، لَعَلّ.

هـ) حروف شبیه به لیس (ما، لا، إنّ, لاتَ): حروفی هستند که مانند لیس عمل می کنند. یعنی اسم را مرفوع و خبر را منصوب میکنند مانند: لا شُجاعُ کاذباً.

و) لای نفی جنس: لای نافیه ای است که بر سر مبتدا و خبر می آید و مانند حروف مشبهه بالفعل عمل می کند مانند: لا بلیّةَ أصعَبُ منَ الجهلِ.

ز) حروف استثناء: حروفی هستند که در جمله استثناء بکار رفته و برای خارج کردن مستثنی منه بکار برده می شوند مانند: لا یَمَسُّهُ إلا المطهَّرونَ.

حروف استثناء عبارتند از: إلا، عدا، خلا، حاشا، غیر، سوی.

ح) حروف ندا: حروفی هستند که برای صدا زدن شخصی یا چیزی از آنها استفاده می شود مانند: یا اللهُ.

حروف ندا عبارتند از: أ، أی، أیا، هیا، یا، آ، وا.

 

2- حروف غیر عامل

الف) حرف تعریف (ال) که باعث معرفه شدن اسم نکره می گردد مانند: جاء التلمیذُ.

ب) حروف عطف: حروفی هستند که برای پیوند دادن بین دو کلمه یا دو عبارت یا دو جمله که از نظر قواعد نحوی مشابهند میان آنها واقع می شوند.

این حروف عبارتند از: واو، فاء، ثمّ، أو، أم، لکنْ، بَل، لا.

ج) حرف خطاب: (ک) در ذلک.

د) حروف تحقیق و تقلیل: (قد) اگر پیش از فعل ماضی بیاید، تحقیقیه است و اگر پیش از مضارع بیاید تقلیلیه می باشد مانند: قد أفلحَ المؤمنونَ (تحقیقیه) / قدْ یَصدِقُ الکَذوب (تقلیلیه).

هـ) حروف استقبال: سین (برای آینده نزدیک) و سوف (برای آینده دور) مانند: وسیعلمُ الذین ظلموا أیّ منقلبٍ ینقلِبونَ / سوفَ یعلمونَ.

و) حرف رَدْع (بازداشتن): کلاّ. مانند: کلاّ بل لا تکرمون الیتیم.

ز) حروف استفهام: (أ) که بر دو جمله فعلیه و اسمیه وارد می شود چه در نفی و چه در اثبات مانند: ألمَ تعلَمْ؟ / أصلاتُکَ تأمرُکَ أنْ نترُکَ ما یعبُدُ آباؤنا؟

(هل) که بر جمله مثبت وارد می شود مانند: فهل أنتم مُنتَهون؟

ح) حروف تنبیه: حروفی هستند که برای هشدار دادن و آگاه نمودن بکار برده می شوند.

حروف تنبیه عبارتند از: أما، ألا که فقط بر جمله وارد می شوند: ألا إنّهم هم السفهاء.

ها: ها أنتم هؤلاء جادلتم.

ط) لام ابتداء: که برای تأکید بکار می رود: لعلیٌّ تلمیذٌ / إنهُ لَغفورٌ رحیمٌ.

ی) حروف تخصیص:

(هلاّ) که تنها با جمله فعلیه می آید: هلا تستغفرُ الله (با فعل ماضی به معنی سرزنش عمل گذشته و با فعل مضارع به معنی شدت و طلب می باشد).

(أما، ألاّ) که برای خواهش بکار می رود: ألاّ تزورنی.

(أولا، لَوْما) که بر ممتنع بودن مضمون جمله دوم به خاطر وقوع مفهوم جمله اول دلالت می کند مانند: لولا علیٌ لهلکَ عمَر.

ک) حروف نفی:

لا: أکثرُهم لا یعقِلون.

ما: و ما قَتلوهُ یقیناً.

إنْ: (گاهی معی نفی دارد که در اینصورت جزم نمی دهد) مانند: إنْ قامَ علیٌّ (علی نایستاد).

ل) حرف تصدیق: نعم، بلی، إی، أجل مانند: قالوا بلی.

م) نون تأکید: نونی است که بر افعال مضارع، نفی، نهی، جحد، استفهام، امر حاضر جهت تأکید ملحق می شود.

نون تأکید دو نوع است: خفیفه (نْ) مانند: یَعْمَلَنْ و ثقیله (نَّ) مانند یَعْمَلَنَّ.

نکات:

حروف جر، ندا، استثناء، مشبهة بالفعل, تنبیه, تعریف, خطاب ... مختص به اسم و حروف جازمه, ناصبه, تخصیص, توقع, استقبال، ردع، نون تأکید... مختص به فعل،و حروف عطف، استفهام، نفی، تصدیق، لام تأکید... مشترک بین اسم و فعل هستند.

 

ایّ، أنْ حروف تفسیر می باشند و مشترک بین اسم و فعل هستند. مانند: ونادَیناهُ أنْ یا ابراهیم / تابَ، أی: رَجَع.

 

أمّا، إمّا حروف تفصیل بوده و مختص اسم می باشند مانند: إنّا هدَیْناهُ السبیلَ إمّا شاکراً و إمّا کفوراً.

 

نوع بناء

با توجه به حرکت آخر حروف، نوع بناء آنها را می توان شناخت.

همانطور که میدانید، چهار نوع اعراب (رفع، نصب، جر، جزم) وجود دارد که حروف مبنی بر آنها می باشند. یعنی برخی از حروف مبنی بر ضمه و برخی مبنی بر فتحه و برخی مبنی بر کسره و برخی دیگر مبنی بر سکون هستند مانند:

حیثُ: مبنی بر ضمه.

ثمَّ: مبنی بر فتحه.

لـِ: مبنی بر کسره.

مِنْ: مبنی بر سکون.

[ سه شنبه 1390/02/06 ] [ 9:54 ] [ عباس اکرمی ]

اسم منصرف و غیر منصرف

اسم یا منصرف است و یا غیر منصرف تعریف: اسم منصرف اسم معربی است که تنوین و جر می پذیرد

تعریف: اسم غیر منصرف اسم معربی است که تنوین و جر نمی پذیرد.

مهمترین موارد اسم غیر منصرف:

 

1- علم مونث معنوی یا حقیقی و یا لفظی باشد: زینب، فاطمة، حمزة.

2- علم غیر عربی (عُجْمه) مشروط به اینکه از سه حرف بیشتر باشد. مانند: یوسف، ابراهیم.

3- نام کشورها و شهرها: ایران، کربلاء

4- علم بر وزن أفعَل. مانند: أحمد

5- أغلب صفاتی که بر وزن أفعل هستند: أکبر.

6- اسمهایی که بر وزن (مَفاعِل) و (مَفاعیل) و (أفاعِل) و (أفاعیل) و (فواعِل) و (فُعلاء) و (أفعلاء) باشند. مانند: مساجد، مصابیح، اصابع، اسابیع، قواعد، سجناء، اقرباء

7- عَلَمی که از اصل خود عُدول کرده باشد (تغییر کرده باشد) و به صورت اسم خاص دیگری درآمده باشد. مانند: (عُمَر) که در اصل (عامر) بوده است.

8- صفتی که از اصل خود عدول کرده باشد. مانند: مَثْنی (که در اصل إثنین إثنین بوده است)

9- اسمی که الف ممدوده یا مقصوره زائد داشته باشد. مانند: زهراء، بُشرى.

10- عَلَمی که در آخر آن (الف و نون زائد) باشد. به شرط اینکه آن اسم قبل از افزودن الف و نون از سه حرف کمتر نباشد. مانند: عثمان، لقمان.

11- هر صفتی که در آخر آن (الف و نون زائد) باشد. مانند: سَکْرَان وغَضْبَانَ وَعَطْشَانَ وعجلان.

12- اسم علمی که مرکب مَزجى باشد. مانند: بَعْلَبَک.

[ سه شنبه 1390/02/06 ] [ 9:52 ] [ عباس اکرمی ]

صحیح و معتل، اقسام فعل صحیح، قواعد ادغام

 

 

فعل با توجه به نوع حروف ریشه آن به دو قسم تقسیم می شود: صحیح و معتل.

 

* فعل صحیح فعلی است که در ریشه آن حرف عله وجود نداشته باشد.

* فعل معتل فعلی است که در ریشه آن حرف عله وجود داشته باشد.

 

حروف عله عبارتند از: الف ،  واو ،  یاء

 

توجه: در ریشه فعل معتل یکی از دو حرف عله (واو) و یا (یاء) می آید و الف را نمی توان در ریشه فعل یافت چون در واقع (الف) مقلوب یکی از آن دو حرف می باشد.

 

فعل صحیح خود سه قسم است: مهموز، مضاعف، سالم .

 

 الف ) مهموز: فعلی است که یکی از حروف اصلی آن همزه می باشد.

 

 اقسام مهموز:

مهموز الفاء: فعلی است که فاء الفعل آن همزه باشد. مانند: أمَرَ أکَلَ.

مهموز العین: فعلی است که عین الفعل آن همزه باشد. مانند: سألَ کَئِبَ.

مهموز اللام: فعلی است که لام الفعل آن همزه باشد. مانند: قَرأ بَدَأ .

 

 

اعلال همزه:

1- همزه ساکن: هرگاه همزه ساکن پس از همزه متحرک قرار گیرد، سه حالت رخ می دهد:

الف) بعد از همزه مضموم، قلب به واو می شود: أتَیَ ¬ (صیغه1 ماضی مجهول باب افعال): اُءْتِی اُوتی.

ب) بعد از همزه مفتوح، قلب به الف می شود: أمَنَ ¬ (صیغه1 ماضی باب افعال): أءْمَنَ آمَنَ.

ج) بعد از همزه مکسور قلب به یاء می شود: أمَنَ ¬ (بر وزن اِفعال): إءْمان إیمان.

 

2- همزه مفتوح بعد از همزه مضموم ومفتوح به واو تبدیل می شود. مانند: أویدِم که مصغّر آدم است و أوادِم که جمع آدم است.

 

3- همزه فعل مهموز الفاء در باب افتعال به تاء تبدیل می شود. مانند: أخَذَ ¬ (صیغه1 ماضی باب افتعال):

 إءْتَخَذَ إتَّخَذَ.

 

4- از افعالی نظیر أکَلَ، أخَذَ، أمَرَ، و ... همزه اصلی در صیغه امر بخاطر کثرت استعمال حذف می شود مانند: کُلْ، خُذْ، مُرْ به جای: أُوْکُلْ، أُوْخُذْ، أُوْمُرْ.

 

5- همزه در آخر کلمه بعد از (واو) و (یاء) ساکن، بهتر است به (واو) و (یاء) تبدیل شده سپس ادغام صورت گیرد مانند: وضوءٌ وضوٌّ / نبیءٌ نبیٌّ

 

(البته در کلماتی چون سُوْء، شَىْء بهتر است همزه به صورت خود باقی بماند).

 

6- در مضارع فعل رَأیَ همزه برای تخفیف حتماً باید حذف شود مانند: رأیَ یَرْأیُ یَری.

 

 

شیوه نگارش همزه :

1- در ابتدای کلمه، همزه به صورت الف نوشته می شود. مانند: أکلَ، أخذَ.

 

2- همزه ساکن در وسط کلمه متناسب با حرکت ماقبل نوشته می شود. (یعنی اگر ماقبل آن مضموم باشد، روی واو و اگر ما قبل آن مفتوح باشد، روی الف و اگر ما قبل آن مکسور باشد، روی یاء می نشیند) مانند: مُؤْمِن ، رَأس ،  ذِئْب.

3- همزه متحرک که در وسط قرار گرفته و ما قبل آن هم متحرک است بصورت حرکت خود نوشته می شود. مانند: سَأَل ،  سئیم  ،  لَؤُم.

 

4- همزه در آخر کلمه و بعد از حرف ساکن بصورت همزه تنها (ء) نوشته می شود. مانند: شَیْء، جُزْء اما پس از حرف متحرک، به شکل حرکت ما قبلش نوشته می شود مانند: قَرَأَ ،  صَدِئ ،  جَرُؤَ.

 

5-شیوه نگارش همزه در آخر کلمه بعد از الحاق تاء تأنیث:

الف) اگر قبل از همزه، حرف صحیح و ساکن باشد بصورت الف نوشته می شود مانند: نَشْأة.

ب) اگر قبل از همزه، متحرک باشد متجانس حرکت ماقبلش نوشته می شود مانند: فِئَة، لُؤْلُؤة.

ج) اگر قبل از همزه، حرف عله باشد، متجانس با آن حروف نوشته می شود: هَیئة، خَطیئة، قَراءة.

 

نکته: همزه دو گونه است: وصل و قطع.

 

* همزه وصل آن است که در ابتدای کلام تلفظ می شود ولی در وسط کلام تلفظ نمی شود (نوشته می شود اما خوانده نمی شود) مانند: یا تلمیذُ اجْلِسْ.

* همزه قطع آن است که در تمامی موارد تلفظ می شود. مانند: یا تلمیذُ أکْرِمْ صدیقَک. 

 

 

نکات:

*همزه همه اسمها به جز ( اسم، ابن، ابنة، اثنان، اثنتان، امرأة، أیْمُن، أیْمُ، ) همزه قطع می باشند.

* همزه فعل ثلاثی و رباعی قطعند و بقیه وصل هستند.

* همزه فعل مضارع قطع است.

* همزه فعل امر مخاطب، وصل است (به جز امر باب اِفعال که قطع است).

* همزه تمامی حروف بجز الف ولام قطع است.

 

 

 

2- فعل مضا عف: فعلی است که دو حرف از حروف اصلی آن مانند هم (متجانس) باشند. مانند: مَدَدَ، مرَرَ

 

اقسام فعل مضا عف:

الف) فعل مضاعف ثلاثی: فعلی است که عین الفعل و لام الفعل آن هم جنس باشد مانند: شَدَدَ.

ب) فعل مضاعف رباعی: فعلی است که فاء الفعل با لام الفعل اول و عین الفعل با لام الفعل دوم متجانس باشند. مانند: زَلْزَلَ .

 

شرایط اد غام فعل مضا عف:

الف) بهم متصل بودن دو حرف متجانس.

ب) ساکن بودن اولی و متحرک بودن دومی: مَدْدَ ¬ مَدَّ.

 

 

قواعد اد غام:

 

قواعد ادغام سه حالت دارد:

الف- در مواردی باید ادغام کرد (وجوب)

ب-  در مواردی نباید ادغام کرد (امتناع)

ج- در مواردی می توان ادغام کرد (جواز).

 

الف) موارد وجوب اد غام:

1- ساکن بودن حرف اول متجانس و متحرک بودن حرف دوم. مانند: المُعلْلِم ¬ المعلّم

2- متحرک بودن هر دو حرف متجانس مشروط بر اینکه اولاً در یک کلمه باشند و ثانیاً اولی جایز التسکین باشد. مانند: مَرَرَ مَرْرَ مَرَّ.

 

ب) موارد امتناع اد غام:

1- زمانیکه حرف اول متحرک و حرکت آن لازم باشد. مانند: دَدَن.

2- وقتی که فعل مضاعف به ضمیر رفع متصل شود. مانند: مَرَرْتُ.

3- در افعال تعجب با لفظ امر (برای رفع اشتباه از امر صحیح) مانند: أعْزِزْ بِعلیّ.

4- زمانی که حرف ثالثی به اولین حرف متجانس اضافه و در آن ادغام شود مانند: مُهَلِّل.

5- در صورتیکه به اصل ثلاثی به خاطر الحاق به رباعی حرفی اضافه شود. مانند: جَلْبَبَ.

6- درکلمات سماعی مانند: قَطَطَ، ذَبَب.

 

 

ج) موارد جواز اد غام:

در صیغه های 1 ، 4 ، 7 ، 13و14 مضارع مجزوم و امر، بشرط اینکه حرف اول مدغم فیه نباشد مانند: لَمْ یَمْدُدْ لم یَمُدَّ / اُمْدُدْ مُدَّ.

 

 

 

نکات:

* در پنج صیغه اول فعل ماضی، ادغام واجب است و در بقیه صیغه ها ادغام ممتنع می باشد.

* در 2 صیغه 6و12 فعل مضارع، ادغام ممتنع و در بقیه واجب است.

* در صیغه های 1 ، 4 ، 7 ، 13و14 فعل امر، ادغام جایز است و در صیغه های 6و12 ممتنع و در بقیه صیغه ها واجب است.

* افعال مضاعفی که مضارع آنها بر وزن (یَفْعُلُ) است، امر، نهی و جحد آنها را به سه صورت می توان خواند.

مانند: مُدَّ یمُدُّ  مُدَّ یا مُدِّ یا مُدُّ

* اگر مضارع فعل مضاعف بر وزن (یَفْعَلُ) باشد، امر، نهی و جحد آنرا فقط به دو صورت مفتوح و مکسور باید خواند: فَرَّ یَفِرُّ فِرِّ یا فِرَّ.

 

3- فعل سالم: فعلی است که در حروف اصلی آن، همزه یا دو حرف هم جنس و حرف عله نباشد. مانند: دخلَ، ذهبَ، جلسَ ...

[ سه شنبه 1390/02/06 ] [ 9:43 ] [ عباس اکرمی ]
حروف مشبهه بالفعل

«حروف مشبهة بالفعل»

حروف مشبهة بالفعل مبتدا را منصوب و خبر را مرفوع مي‌كنند. به مبتدا، اسم و به خبر، خبر اين حروف گفته مي‌شود.

«انواع حروف مشبهة بالفعل»

إنَّ ، أنَّ ، كأنَّ ، لَيْتَ ، لكنَّ ، لَعَلَّ .

إنَّ و أنَّ

اين دو حرف براي ربط در جمله به كار مي‌روند و معادل حرف ربط «كه» در زبان فارسي‌اند. «إنَّ» در گذشته براي تأكيد نيز به كار مي‌رفته است كه امروزه فاقد اين كاركرد است از اين رو در متن‌هاي امروزين إنَّ را در آغاز كلام ترجمه نمي‌كنيم. مثال:

علمتُ أنَّ النصرَ قريبٌ (دانستم كه پيروزي نزديك است).

قلتُ إنَّ الكتابَ نافعٌ (گفتم كه كتاب سودمند است).

إنَّ سعيداً مشاعرٌ (سعيد شاعر است).

كأنَّ

«كأنَّ» براي تشبيه به كار مي‌رود و معناي آن «گويي كه، مثل اينكه، انگار كه» مي‌باشد.

مثال: كأنَّ الممرِّضَةَ اُختُ المريض (گويي كه پرستار خواهر بيمار است).

ليتَ، لعلَّ

«ليتَ» به عنوان قيد براي بيان آرزو و تمنّي (= اي كاش) و «لعلَّ» به عنوان قيد ظنّ و پندار (= شايد) به كار مي‌روند، مثال:

ليتَ البيتَ واسعٌ (اي كاش خانه بزرگ بود).

لَعَلَّ الفرجَ قريبٌ (شايد گشايش نزديك باشد).

در عربي به «ليت»، «حروف تمنّي» و به «لعلَّ» « حرف رجاء» گفته مي‌شود.

لكنَّ

به «لكنَّ» حرف استدارك مي‌گويند منظور از استدراك، رفع توهم است. مثلاً در جمله «الكتاب صغيرٌ ولكنّه مفيدٌ» اگر گوينده تنها به جمله « الكتاب صغيرٌ» اكتفا كند، ممكن است اين توهم را براي شنونده پديد آورد كه كتاب به جهت حجم اندكش سودمند، نيست، از اين رو با اضافه كردن جمله «لكنّه مفيدٌ» درصدد از بين بردن اين توهم است.

[ دوشنبه 1390/02/05 ] [ 11:53 ] [ عباس اکرمی ]
 

هرچند برای کسی که به دو زبان چیره نیست  کار دشواری است ولی راه های ساده ای هم وجود دارد که دانستن آنها جالب است.

از میان 32 حرف الفبای فارسی برخی حروف تنها ویژه واژه های عربی است .

حرف (ث) : هر واژه ای که دارای  ث  است بی گمان عربی است و ریشه ی فارسی ندارد . جز (کیومرث: مرد دانا یا گاو مرد) ، ( تـَهمورث : دارنده ی سگ نر قوی ) و واژگان لاتین مانند بلوتوث یا نام هایی مانند ادوارد ثورندایک و ... که بسی آشکار است نام های لاتین هستند نه عربی یا فارسی.

حرف (ح): هر واژه ای که دارای حرف  ح  است بی گمان عربی است و ریشه ی فارسی ندارد.غیر از کلمه ی حوله که درست آن هوله است وبه گمان نزدیک به یقین ریشه ی ترکی دارد و به معنی (پُرزدار ) است .  عرب به هوله (حوله) می گوید : مِنشَفة در سعودی / خاولی یا خاولیة و بَشکیر در عراق / بِشکیر  یا فوطة در سوریه .واژه حول و حوش هم به گمان بسیار فارسی و درست آن هول و هوش است . کردهای فهلوی یا فَیلی هنوز به خانه می گویند هاوش که با house  در انگلیسی همانندی دارد.

حرف (ذ) : هرچند در فارسی کهن تلفظ این حرف مانند تلفظ عربی آن وجود داشته اما امروزه دیگر هیچ ایرانی ای ذال را ذال تلفظ نمی کند بلکه  زاء تلفظ می نماید .بیش از 95% واژه های دارای ذال ریشه ی عربی دارند مگر واژه هایی مانند گذر ، گذراندن ، گذشتن ، پذیرش ، پذیرفتن ، آذین، گنبذ (امروزه گنبد خوانده می شود.)ذانستن ( که امروزه دانستن تلفظ می شود. اما کردها ، لَکها و برخی دیگر از اقوام ایرانی  ذانستن را زانستن تلفظ می کنند. مانند تالشی ها که به (می دانم) می گویند ( زُنُـمzonom) و کردها می گویند ( اَزانِـم  یا  زانِـم یا مَزانِم یا دَزانِم )

حرف(ص): هر کلمه ای که  صاد دارد بی شک عربی است مگر عدد شصت و عدد صد که عمداً غلط نوشته شده اند تا با انگشت شست و سد روی رودخانه اشتباه نشوند.

صندلی نیز بی جهت با صاد نوشته شده و البته عربی شده ی چَندَل است. عرب به صندلی می گوید کُرسی ، مَقعَد و در گویش محلی عراق و سوریه اِسکَملی .

صابون هم در اصل واژه ای فارسی است و درست آن سابون است و این واژه از فارسی به بیشتر زبانهای جهان رفته مثلاً soap در انگلیسی همان سابون است . ما سابون را به صورت معرَّب صابون با صاد می نویسیم.اصفهان نیز معرّب یعنی عربی شده ی اَسپَدانـه یا سپاهان است.

حروف( ض/ظ /ع ):  بدون استثنا تنها ویژه واژه های دارای ریشه ی عربی است و در فارسی چنین مخارجی از حروف وجود ندارد .  به ویژه ضاد تا جایی که عرب ها به الناطقین بالضاد معروفند زیرا این مخرج ویژه عرب است نه دیگر مردمان نژاد سامی.

حرف(ط) : جنجالی ترین حرف در املای کلمات است . مخرج طاء تنها ویژه واژه های عربی است و در فارسی ط نداریم و واژه هایی که با  ط  نوشته می شوند یا عربی اند و یا اگر عربی نیستند غلط املایی هستند . مانند طهران ،طالش، اصطهبان ، طوس که خوشبختانه امروزه دیگر کسی تهران ،تالش ، استهبان و توس را دیگر نادرست نمی نویسد. اما بلیت واژه ای فرانسوی است . تایر tire واژه ای انگلیسی است . اتاق مغولی است . تپش فارسی است و دلیلی ندارد که آن ها را نادرست بنویسیم و امروزه دیگر این واژه ها را درست می نویسند مگر کسانی که با ریشه واژه ها آشنا نیستند.

حرف( ق ):  نیز در مرتبه دوم حروف جنجالی است . در فارسی قاف نداریم  غ  داریم . قاف ویژه واژه های عربی در 90 درصد موارد است واژه های  عربی دارای ریشه ی اغلب سه حرفی و دارای وزن و هم خانواده اند مانند: قاسم ، تقسیم ، مقسِّم ، انقسام ، قَسَم ، قسمت ، اقسام ، مقسوم ، قسّام ، منقسم و تشخیص واژه ی عربی الاصل دارای قاف کار ساده ای است . اما دیگر کلمات قاف دار یا ترکی اند و یا مغولی . مانند قره قروت: کشک سیاه / قره قویونلو : صاحبان گوسفند سیاه/ قره گوزلو: دارنده ی چشم سیاه / قزل آلا : ماهی طلایی

کلماتی مانند آقا ،قلدر ، قرمساق  نیز مغولی اند.  کلمه قوری نیز روسی است اصلاً قوری ،کتری ، سماور ، استکان همه واژه های روسی اند و اینها زمان قاجاریه و در دوره صدارت اعظمی امیر کبیر وارد ایران شدند . کلماتی مانند قند و قهرمان و قباد معرب  کند کهرمان و کَواذ هستند همان گونه که کرماشان یا کرمانشاه را عرب قرماسان یا قَرمسین تلفظ می کرده اما امروزه ما ایرانیان کرمانشاه یا کرماشان را قرماسان یا قرمسین تلفظ نمی کنیم  اما کواذ را قباد می گوییم و این تأثیر زبان عربی بر فارسی است.

حروف چهارگانه ( گ /چ/ پ / ژ )  : نیز در عربی فصیح یعنی نوشتاری وجود ندارد. و هر کلمه ای که دارای یکی از این چهار حرف است حتماً عربی نیست و به احتمال بسیار ریشه ی فارسی دارد . مانند منیژه ، مژگان ، ژاله ،پروین ، پرنده ، گیو، گودرز ،منوچهر ، پریچهر  و ... البته اغلب چنین است و موارد اندکی نیز امکان دارد از دیگر زبانها باشد مانند پینگ پونگ که چینی است . یا چاخان و خپل که مغولی اند . اشتباه نکنید چاخان ترکی نیست . مغولی است زیرا در ترکی به دروغ  می گویند  یالان .یا پارتی partyکلمه ای انگلیسی است و  آپارتمان واژه ای فرانسوی است.

شاید بپرسید پس سایر حروف مانند  الف ب ت ج د ر ز س ش ف ک ل م ن و ه ی  چگونه هستند ؟ پاسخ شما این است که اینها حروف مشترک در سراسر زبانهای جهان است . هرچند برخی اقوام بعضی حروف را ندارند و به گونه دیگر ادا می کنند . مانند حرف   ر  که در فرانسه   غ گفته می شود  و یا همین  ر   در چین  ل   خوانده می شود .

[ دوشنبه 1390/02/05 ] [ 11:42 ] [ عباس اکرمی ]
 . جاءَ زَمیلُــکَ ، فریـدٌ .      

در جمله بالا کلمه « فرید » بَدَل است . بدل اسمی است که پیش از آن ، اسمِ دیگری که چندان واضح نیست می آید و مقصودِ گوینده بیشتر همان اسمِ دوم یعنی بدل است . بدل در اِعراب ، تابعِ کلمه پیش از خودش است .

 2 . هذه الصَّحیفةُ مُمتازة .       

در جمله بالا  کلمه « الصحیفةُ » عطف بیان است . عطف بیان اسمی است که برای توضیح دادنِ اسمِ ماقبلِ خودش که چندان واضح نیست می آید . پس نتیجه می گیریم که عطف بیان در بسیاری از موارد با بدل یکی است . امّا دو موردِ زیررا  ترجیحاً  عطف بیان به شمار آورید .

الف . اسمِ جامدِ دارای « الـ » بعد از اشاره . مانند :

 هذا القلمُ ، رَخیصٌ./ ذلک الکتابُ ، غالٍ ./ هؤلاءِ النّاسُ ، منتظرونَ .

ب. دو کلمه « اِبن » و « بِنْت » پس از اسمِ عَلَم . مانند :

جاءَ حسینٌ بنُ صادقٍ /  جاءَتْ مریمُ بنتُ حسینٍ

عطف بیان در اِعراب ، تابعِ کلمه پیش از خودش است .

3 . { و مِنْ آیاتِهِ الـلَّیلُ و الـنَّـهارُ }،{ و سَخَّرَ لَـکُمُ الـلَّیلَ و النـَّهارَ }،{ یُنفِـقـونَ أموالَـهُم بِاللَّـیلِ و النَّـهارِ }

کلمات دارای خط از نظر اِعرابی استقلال ندارند و تابعِ کلمه پیش از خودشان هستند .

پیش از این کلمه ها حرفِ عطفِ « و » آمده است . در اصطلاح به این کلمات « معطوف » می گویند .

 کلمه پیش از معطوف نیز معطوفٌ علیه نام دارد .

مهم ترین حروفِ عطف عبارتند از :   « وَ ، فَـ ، ثُـمَّ ، أمْ ، أوْ ، بَلْ ، لا »

4 . { و السّابِقونَ السّابِقونَ أولئکَ الـمُـقَـرَّبـونَ } /  جاءَ الحـقُّ الحقُّ .

در عبارات بالا کلماتِ دارای خط عیناً تکرار شده اند. این تکرار برای تأکید است .

کلمه اوّل « مؤَکِّــد» یعنی تأکید کننده و کلمه دوم « مؤَکَّــد » یعنی موردِ تأکید نامیده می شوند .

 کلمه دوم یعنی مؤَکَّــد در اِعراب تابعِ مؤَکِّــد است .

اگر همان واژه عیناً تکرار شود ؛ تأکید لفظی است . مانند : { کَلّا سَیَعلَمونَ ثُمَّ کَلّا سَیَعلَمونَ }

امّا اگراز واژه « کُـلّ » استفاده شود ؛ تأکید معنوی است . مثال :

بَدَأ التلامیذُ بِالـضَّوضاءِ کُـلُّـــهُـم ؛ فَجأةً جاءَ المدیرُ .  

جمله « بدأ التلامیذُ بِالـضَّوضاءِ » تأکید ندارد .

 امّا جمله « بَدَأ التلامیذُ بِالـضَّوضاءِ کُـلُّـــهُـم . » دارای تأکید است .

« کُلّ » در تأکیدِ معنوی به ضمیری چسبیده است که به  مؤَکِّـد بر می گردد . مثالِ بیشتر :

رَأیتُ المُسافرینَ کُـلَّـهُم . / رَأیتُ المُسافرات کُـلَّـهُنَّ .

[ دوشنبه 1390/02/05 ] [ 11:36 ] [ عباس اکرمی ]

نكته‌ي مهم1 : اسم مثني و جمع مذكر سالم هرگاه مضاف واقع شوند ، نون آن ها حذف مي‌شود . مانند  :

راحِمينَ الضُّعفاءِ   =   راحِمي  الضُّعفاءِ        ،    مُعلِّمانِ الْمَدرسةِ    =   مُعَلِّما  اَلْمَدرسَةِ.

                            مضاف                                                            مضاف

نكته‌ي مهم2 : مضاف بودن در جمله ، نقش نحوي و تركيبي نيست ، به عبارت ديگر خود كلمه‌ي مضاف ، در جمله نقش‌هاي مختلفي از قبيل ، فاعل ، مفعول ، مبتدا ،  و ... رامي‌پذيرد . مانند :

       يرْحَمُ  اللهُ   راحِـمي  الـــضُّعفاءِ .                 جـــــاءَ  مُـــعَــلِّمُ  الْــمَـدرسةِ .

             فعل وفاعل    (  مضاف )  مضاف‌اليه و مجرور             فعل       ( مضاف)     مضاف‌ٌ اليه و مجرور

                           مفعولٌ به و منصوب با «ياء»                                     فاعل و مرفوع      

الِصِّـفةُ ( موصوف و صفت ) : به دو جزء تركيبي مانند « الوردةُ الحمراءُ » ، « رَجَلٌ بَدَوي » كه جزء دوم به تنهايي وجود خارجي ندارد ، « موصوف و صفت » ( منعوت و نعت ) گفته مي‌شود .

     در زبان عربي نيز مانند زبان فارسي به خاطر نياز كلمات به توضيح و توصيف ، موصوف و صفت داريم . درتركيبات وصفي ، هميشه اسم دوم ( صفت يا نعت ) مشخصات اسم ماقبل خود را ( موصوف يا منعوت ) بيان كرده و خصوصيات آن را مي‌پذيرد . مثل :

در فارسي :  گل سرخ   ،   باغچه‌ي زيبا   ،  حماسه‌ي با شكوه

  ألوردةُ   الْحمراءُ                              شَجَرَةٌ  مباركةٌ                   ألباقياتُ  الصَّالحاتُ

    موصوف     صفت                                          موصوف    صفت                                موصوف       صفت

نكته‌ي مهم1 : صفت ( نعت ) در زبان عربي در چهار مورد از موصوف (منعوت) تبعيت و پيروي مي‌كند:

1-  عدد :         مفرد : رَجُلٌ عالمٌ  ،  إمراةٌ عالمةٌ  مثني :  رَجُلانِ عالمانِ  ،  إمراتانِ عالمتانِ

                    جمع : رِجالٌ عالمونُ  ،  إمْرَآتٌ عالماتٌ

2- جنس : مذكر :‌ ألْمُعلِّمُ الْفاضِلُ ، الطّالبُ الْمُجِدُّ .

              مونث :‌ اَلّْمُعلِّمةُ الْفاضِلةُ ، الطّالبةُ الْمُجِدَّةُ .                    

3 - شناسايي : معرفه : الشَّجرةُ الْكبيرةُ  ، ألْباقياتُ الصّالِحاتُ . نكره : شَّجرةٌ كبيرةٌ ، باقياتٌ صالِحاتٌ .                   

4- اعراب :   مرفوع : كتابٌ مفيدٌ ، ملكٌ عظيمٌ . منصوب : ‌كتاباً مفيداً ، ملكاً عظيماً .

                   مجرور : كتابٍ مفيدٍ ، ملكٍ عظيمٍ .

نكته‌ي مهم 2 : صفت براي جمع غير انسان ( غير عاقل ) مي‌تواند به صورت « مفرد مؤنث » بيايد ،

مانند :                     أَعمالٌ          حَسَنَةٌ                         أَلْأيامُ        الْجميلةُ

                              موصوف    (صفت) مفرد مونث                             موصوف    (صفت) مفرد مؤنث

                                                  جمع غير انسان                                                 جمع غير انسان

نكته‌ي مهم 3 : جمله نيز مي‌تواند براي يك اسم نكره « صفت » واقع شود ( أَلْجُملاتُ بَعْدَ النّكراتِ صفاتٌ ) ، مانند :

          قَرَأْتُ آيةً  أَثَرَتْ في قَلْبي.                     ألْمُؤمِنُ    إنسانٌ   يحِبُّ   الْخَيرِ.

                  اسم نكره    جمله وصفيه ، محلاً منصوب                      اسم نكره    جمله‌ي وصفيه ، محلاً مرفوع

توجه : اعراب جملات وصفيه بنابر مبني بودن « محلي » است و از اسم نكره‌ي ماقبل خود تبعيت مي‌كنند .

نكته‌ي مهم 3 : يك اسم در آنِ واحد مي‌تواند هم صفت داشته باشد هم مضاف‌ٌ اليه .

در فارسي صفت قبل از مضاف‌اليه مي‌آيد ، مانند  :

                كتاب         جالب          داستان .                      عطش    شديد       او

               صفت               مضاف‌اليه                               صفت        مضاف‌اليه

در عربي مضاف‌اليه قبل از صفت مي‌آيد ، مانند  : اَلسّلام علي عبـــادِ اللـهِ  الصّالِحينَ . ( سلام بر بندگان صالح خدا )                                                               مضاف‌اليه   نعت ( صفت )                                              

أشــعَـةُ    الْقـمرِ   الْـفـضـّيةُ .          ( اشعه‌ي نقره‌اي ماه )

موصوف     مضاف‌اليه      صفت

عَــطْــشُــــهُ    الــشَّــديـــــدُ .     ( عطش شديد او )

   موصوف    مضاف‌ٌ اليه       صفت

نكته‌ي مهم 4 : در زبان عربي بر خلاف فارسي ، مضافٌ‌اليه بر صفت مقدم است .

نكته‌ي مهم 5 : در زبان عربي برخي از اسم‌ها وجود دارند كه بدون داشتن علامت تانيث  ،     « مؤنث » به شمار مي‌آيند . مانند : ‌شمسٌ ( خورشيد ) ، أرضٌ ( زمين ) ، نارٌ ( آتش ) ، ريحٌ ( باد ) ،  دارٌ ( خانه ) ، بئرٌ ( چاه ) و نام اغلب اعضاي زوج بدن ( رِجْلٌ :‌ ( پا  ) ، يد : ( دست ) ، عَين : چشم  و ... ) كه به آنها « مونث معنوي » مي‌گويند .

نكته‌ي مهم 6 : گاهی اوقات برای کلمه ای نکره ، جمله ای می آید و آن را توصیف می کند که آن جمله را صفت از نوع جمله ی وصفیه می گوییم . مانند :

رایتُ    ظَبیاً      یَمشی بِهدوءٍ .

                                                                         موصوف      صفت از نوع جمله ی وصفیه

[ دوشنبه 1390/02/05 ] [ 11:17 ] [ عباس اکرمی ]

تشبیه


تشبیه چهار رکن دارد : مشبه ، مشبه به ، وجه شبه ، ادات تشبیه.


مشبه : کلمه ای است که آن را به چیزی تشبیه می کنیم.


مشبه به : کلمه ای است که چیزی را به آن تشبیه می کنیم.


وجه شبه :صفت مشترکی است بین مشبه و مشبه به که در مشبه به بارز تر است.


ادات تشبیه: کَ ، مثل ، یشبه ، کَأنَّ


 


اقسام تشبیه : مفصل ، موکد ، مجمل ، بلیغ.


تشبیه مفصل : تشبیهی که در آن همه ی ارکان تشبیع آورده شده است.


أنتَ کَبَحرٍ فی الجودِ و الکرم.


 


تشبیه موکد: تشبیهی که در آن ادات تشبیه حذف شده است.


انت بحرٍ فی الجود و الکرم.


 


تشبیه مجمل :تشبیهی که در آن وجه شبه حذف شده است.


انت کبحرٍ


 


تشبیه بلیغ : تشبیهی که در آن هم وجه شبه و هم ادات تشبیه حذف شده است.


انتَ بَحرٌ

[ دوشنبه 1390/02/05 ] [ 9:55 ] [ عباس اکرمی ]

آزمون رشته رياضي وتجربي ازبخشهاي ( منصوبات ) شامل مفعولات – حال –تمييز – مستثني – منادي – جمله تعجبي وتوابع وترجمه

 

عين الاصح والادق في الترجمه اوالتعريب للاسله رقم 1حتي رقم 5:

1-(( اِنْ طلبنا العلم لانشبع، ومَن طلب الدنيا لايشبع ايضاً ))

الف : آنگاه كه طلب علم كرديم سيرنشديم ، وكسي كه طلب دنيا كردنيزبي شك سيري نمي پذيرد .

ب: آنگاه كه علم راجستجوكنيم به حداشباع نمي رسيم ، اما هركس دنيا را جستجوكند به آن حد مي رسد .

ج: اگرما طالب علم باشيم سيرنمي شويم ، وهركس كه طالب دنيا باشد نيز سير نمي شود.

د: اگردرجستجوي علم باشيم اشباع مي شويم ، اما هركس جستجوي دنيا كند اشباع نمي شود .

2-( فعلينا عن نُشَمِّر عن سواعدنا )

الف : پس برماست كه كمكهايمان راگسترش دهيم .            ب: پس برماست كه براي كمك گرفتن بشتابيم .

ج: پس برماست كه سريعابه خود كمك كنيم .                    د: پس برماست كه آستين خودرابالابزنيم.

3- (اُصبتُ بِالفشل مراراً حتي تعَلَّمتُ طريق الافشال )

الف : به سختي شكست خوردم تااينكه راه پيروزي راياد گرفتم .

 ب: به سختي ناكام شدم تااينكه راه ناكام كردن راآموختم .

ج: بارها شكست خوردم تاراه شكست دادن راآموختم .

د: بارها ناكام شدم تاراه پيروزي رايادگرفتم .

4- (آمده بوديم تااوراببينيم )

الف : كنَّا اتَينا حتي نَرَهُ                 ب: كنَّاقداتينا لِنَرها         ج: كنَّانجيء حتي نراه   د: كنَّا قدجئنا لِنراها

5- اكمل الفراغ؟ ( اِنَّ في الحديقهِ …….شجرهً )

الف : اثنا عشر                            ب : اثنتا عشره             ج : اثني عشر            د : اثنتي عشره

6- ميز الصحيح للفراغ فيما يلي : ( استمعتُ الي اشعار خمسه........)

الف: شاعرون                             ب: شاعراتٍ                 ج: شعراءٍ                   د: شعراءَ

7- عين الجمله التي لاتحتوي علي التمييز.

الف : العلماءُ اجلَّ الناسِ قدراً                                                           ب: امتلاء قلبي ايماناً    

 ج: فجَّرنا الارض عيوناً                                                                 د: سلمتُ عليه احتراماً له

8- ماهوالخطاء لايجاد اسلوب الحال في العباره التاليه ؟ ( التلاميذُ خرجوا من الصفِ ....باللغهِ العربيهِ )

الف : مُتَكَلِّمينَ                           ب: وهم مُتَكَلِّمون           ج: وهم مُتَكَلِّمينَ           د: وهم يتكلَّمون

9- عين الصحيح عن اعراب المشار اليهابخطٍ ؟ ( المديرهُ داعيه الاولياء لِحفلهِ تكريم الطالبات الناجحات )

الف: حال ومنصوب ،صفه ومجرور                                      ب: خبرومرفوع، نعت ومجرور

ج: فاعل ومرفوع، صفه ومجروربالتبعيه                               د: مضاف ومرفوع،مفعول ثانٍ ومنصوب بالكسره

10- عين الصحيح في تشكيل الكلمات : ( لِماذا سمينا الهزيمه بِجِسرالانتصار وماهي اسرار ذلك )؟

الف : الهزيمهََ ، جِسْرِ ، الانتصارُ ، هيَ                                 ب: جِسْرَ ، الانتصارَ ، هيَ ، ذلكَ

ج: سَمَّيْنا ، الهزيمهَ ، اسرارُ ، ذلكَ                                    د: لِماذا ، سُمِّيَنا ، الهزيمهُ ، اسرارُ

11- عين العباره التي جاء فيها فعل متعدِّ الي مفعولين؟

الف: عظِّمْ ذاالعلم اِن كان ذاخلقٍ حسن                                 ب: اُذْكُرْربَّكَ كثيراً

ج: اشتريتُ مِن المكتبهِ كتاباً مفيداًليلهَ امسٍ                          د: اَعطِ كلَّ ذي حقٍ حقَّهُ

12- في اي الجواب ليس مفعول فيه؟

الف : اليومُ اكملتُ لكم دينكم                                         ب : ذهبتُ الي المدرسه صباحاً

ج : سلْ عن الجارِ قبلَ الدارِ                                           د : عرفتُ محفلَ العظماء

13- دركدام گزينه منادي وجودندارد؟

الف: رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا وتُبْ علينا                                          ب: رَبَّنَا يغفرُ لَنا ذُنوبنا

ج: رَبَّنَا آتنا مِنْ لَدُنْكَ رحمهً                                           د: رَبَّنَا اِنَّنَا سمعنا منادياً

14- في اي جمله جاءالمستثني المفرغ؟

الف: حضر الطلابُ الاّ سعيداً                                          ب: الرعيهُ لايُصْلِحُها الاّ العدل

ج: تَكَلَّمْتَ عن جميعِ الذكريات الاّ ذكرياتِ الحربِ المفروضهِ       د: فَسَجَدوا الاّابليسَ

15- جاهاي خالي را كدام گزينه كامل مي كند ؟ ( العلماءُ .........الَّفواكُتُباً.........)

الف : المسلمين –مفيدهٌ                 ب : المسلمون – مفيداتٍ  ج : المسلمون – مفيدهً  د: مسلمون- مفيدهٌ

16- عين الصحيح للفراغ؟ ( اَسْتَشِرْ  العاقلَ.....الجاهلَ )

الف: و                                     ب: ثمَّ                       ج: لكن                      د: لا

17- عين الخطاء؟

الف: ماابعد المسلمينَ                    ب: مااكثر عجائبَ الله       ج : مااجملَ فصلَ الربيعِ  د:‌مااكثرآياتَ الله

 18- ماهو اعراب ( شعب ) في العباره ( هذا الشعب لم يتعبْ في تحمل المصاعب )؟

الف : مضاف اليه                         ب: عطف بيان              ج: صفت                    د: بدل

19- اجعل كلمه مناسبه في فراغ العباره التاليه : ( ومايَكْفُرُ  بِا ياتِ الله الاّ .........)

الف: الفاسقون                            ب: الفاسقينَ                ج: الفاسقينِ                 د: الفاسقاتِ

20- در جمله ( ياربِّ انْ عَظُمَتْ ذنوبي كَثْرَهً ) نقش واعراب ( رب- ذنوب ) به ترتيب چيست؟

الف : منادي محلامنصوب/ مفعول به محلا منصوب                   ب: منادي تقديرا منصوب/فاعل تقديرا مرفوع

ج : منادي مبني بركسر/خبر محلا مرفوع                            د : مبتدامحلا مرفوع/فاعل محلا مرفوع

21- ماهوالصحيح حول منادي في عباره ( يااخي ! لماذا لاترجعُ اليَّ ؟) ؟

الف: منصوب محلا                       ب: مرفوع تقديرا            ج: منصوب تقديرا          د: مرفوع محلا

22-  عين الصحيح ؟

الف : لايقالُ الاّ الحقَّ     ب : لاتقلْ الاّ الحقٌّ      ج : ليس القصدُ الاّالحقَّ          د : لايدخلُ الجنه الاّ  المومنين

23- ماهو التعريب الدقيق للعباره التاليه ؟ ( اي مسلمانان ! ستمديدگان جهان راياري كنيد)

الف : يا ايُّها المسلمون! اَنْصُروا مَظْلُومي العالمِ             ب: ياايُّها المسلمينَ  ! اَ نْصُروا مظلومينَ العالمِ

ج: ياايُّها المسلمون ! اَنْضُروا مظلومون العالمَ          د: ياايُّها المسلمينَ  ! اَنْصُروا مظلوموا العالم

24- ماهوالصحيح عن كلمه ( شاياً ) في عباره ( اشربُ كُلَّ يومٍ كوباً شاياً )؟

الف: مفعول به                            ب: حال                     ج: تمييز                    د: مفعول له

25- عين الخطاء ؟

الف : يا قدسُ                             ب : يا ايُّها الناسُ           ج : ياابي طالب             د: يااستاذُ

 

 

رديف

جواب

رديف

جواب

1

ج

14

ب

2

د

15

ج

3

ج

16

د

4

د

17

د

5

ب

18

ب

6

د

19

الف

7

د

20

ب

8

ج

21

ج

9

ب

22

ج

10

ج

23

الف

11

د

24

ج

12

الف

25

ج

13

ب

 

 

[ دوشنبه 1390/02/05 ] [ 9:49 ] [ عباس اکرمی ]
جمع‌های مکسر پایه سوم انسانی

درس اول و دوم و سوم و چهارم

جمع

مفرد

جمع

مفرد

جمع

مفرد

الفرص

الامثال

المواضیع

الجواری

الانواء

الارزاء

الهزائم

احیاء

الفرصة

المثل

الموضع

الجاریه

النوء

الرزء

الهزیمة

حیّ

الابطال

القصص

النماذج

الاعداء

الامال

الانغام

جُنود

 

البطل

القصة

النموذج

العدَو

الامل

النغمة

جندیّ

العمَال

الامم

الاشراف

الامطار

العواصف

الاحیاء

العامل

الامَة

الشَریف

المطر

العاصفة

الحیّ

درس پنجم و ششم و هفتم و هشتم

جمع

مفرد

جمع

مفرد

جمع

مفرد

التجارب

الامور

الطیور

الاقمار

الابنیة

الآلام

العجایب

المجالس

الاسود

القواعد

المضامین

المعالی

الصّخور

الفوائد

الاسماک

التجربة

الامر

الطائر

القمر

البناء

الالم

العجیبة

المجلس

الاسد

القاعدة

المضمون

المعلاة

الصخرة

الفائده

السَمک

المتاعب

الانهار

الاوراق

الانجم

التحالیل

المفاصل

الانبیاء

الادعیة

العبید

المعاجم

الاشعار

القمم

الصُحف

الابخرة

المتعب

النهر

الورق

النجم

التحلیل

المفصل

النبی

الدَعاء

العبد

المعجم

الشعر

القمَة

الصحیفة

البخار

الشَدائد

النجوم

الشَموس

المعالم

الاعصاب

العیون

البیوت

الخناذق

الاحرار

الآثار

الشعراء

الاشواک

المواطن

الاملاح

الشدیدة

النجم

الشَمس

المـَعلم

العصب

العین

البیت

الخنذق

الحُر

الاثر

الشَاعر

الشَوک

الموطن

الملح

 جمع‌های مکسر پایه سوم انسانی

 

درس هفتم و هشتم

جمع

مفرد

جمع

مفرد

جمع

مفرد

الطیور

الطغاة

السنن

الحصون

الکُفّار

الاعمال

الاصنام

الاغنیاء

المکارم

الطائر

الطاغی

السنة

الحصن

الکافر

العمل

الصنم

الغنی

المکرمَة

الحجار

الاشجار

العجائب

الحبوب

الانفس

الصحابة

الشیاطین

الاشیاء

الاصدقاء

الحجر

الشجرة

العجیب

الحبة

النفس

الصاحب

الشیطان

الشَیء

الصدیق

الغزاة

الاسرار

القلاع

الاعین

الاعراب

الاباء

الشهداء

الاضداد

الملوک

الغازی

السر

القلعة

العین

العرب

الاب

الشهید

الضدّ

المَلِک

درس نهم و دهم

جمع

مفرد

جمع

مفرد

جمع

مفرد

النماذِج

العظماء

اللیالی

الفوائد

الاقوال

الشعوب

الغیوم

الشعائر

المشاِیخ

الامانی

النمودج

العظیم

اللیل

الفائدة

القول

الشعب

الغیم

الشعیرة

الشیخ

الامنیة

الاجیال

المعالی

المصاعب

الضواحی

الاشخاص

الانوف

الحوائج

المصادر

الاخیار

العدی

الجیل

المعلاة

المَصعب

الضاحیة

الشخص

الانف

الحائجة

المصدر

الخیَر

العدو

الائمة

المعاصی

الحرّاس

الوحوش

الدیار

الانهار

الحدائق

البطون

البدع

الامام

المعصیة

الحارس

الوحش

الدار

النهر

الحدیقة

البطن

البدعة

 جمع های مکسر پایه سوم انسانی

 

درس نهم و دهمو یازدهم و دوزادهم و سیزدهم و چهاردهم و پانزدهم

جمع

مفرد

جمع

مفرد

جمع

مفرد

المعاصی

الاصوات

الوجوه

الجدران

التوابیت

البشائر

الخصایص

المفاتیح

الغرف

الموک

الاعضاء

المطالب

الاوائل

العزائم

الافکار

الاباط

البطون

الاخیار

الخضر

العراة

القضبان

المواضیع

الوشاة

المعصیة

الصَوت

الوجه

الجدر

التَابوت

البشارة

الخصیصة

المفتاح

الغرفة

الملک

العضو

المطلب

الاول

العزیمة

الفکر

الابط

البطن

الخیر

الاخضر

العاری

القضیب

الموضوع

الواشی

اللیالی

العباد

الابریاء

الاکفان

الاجداد

النفوس

الودانع

الاقالیم

النوافذ

الطرق

الافاق

الارزاق

البصائر

الاذهان

الاثمار

الحوائج

المشایخ

التهم

الربوع

العظام

المشاعر

النعماء

اللیل

العابد

البری

الکفن

الجدَ

النفس

الودیعة

الاقلیم

النافذة

الطریق

الافق

الرزق

البصیرة

الذهن

الثمر

الحائحة

الشّیخ

التهمة

الرَبع

العظم

المشعر

النعمة

الرفقاء

الزَهاد

الضیّوف

الملایین

الازهار

الضمایر

الاسابیع

الافلاک

الابواب

السبل

الخلایا

الفواضل

القیود

السُفن

الورود

الامراء

الخدم

الشوون

الفحول

المعالی

النوّم

الرَفیق

الزَاهد

الضیَف

الملیون

الزَهر

الضَمیر

الاسبوع

الفلک

الباب

السبیل

الخلیة

الفاضلة

القید

السفینة

الورد

الامیر

الخادم

الشان

الفحل

المعلاة

النائم

[ دوشنبه 1390/02/05 ] [ 9:45 ] [ عباس اکرمی ]

نكاتي درباره كلمه ( كلّ ) :
1- اگر پس از « كل » اسم مفرد ونكره بيايد ( هر ) ترجمه مي شود . مانند: كلُّ طالبٍ : هردانش آموزي

2- اگر پس از كلمه « كل » اسم جمع ومعرفه بيايد ( همه ) ترجمه مي شود . مانند: كلُّ الناسِ : همه مردم

3- اگر پس ازكلمه « كل» لفظ ( مِن ) بيايد ( هريك ) ترجمه مي شود . مانند: كلٌّ مِن الناسِ : هريك ازمردم

چند نكته:

الف: كلمه « هناكَ» گاهي به معناي ( وجود دارد ) به كارمي رود .

مانند: هناكَ آمالٌ كثيرةٌ حولَ نجاح المسلمينَ : آرزوهاي زيادي درباره موفقيت مسلمانان وجود دارد .

ب: اگر پس از « الذي » و«التي » و… اسم داراي ( ال ) بيايد ، ( كه ) ترجمه مي شود .

مانند: الإنسانُ الذي يجتهدُ ينجحُ : انساني كه تلاش مي كند ، پيروز مي شود.

ج: هرگاه ضماير منفصل نصبي درآغاز جمله بكار روند درترجمه آنها ازكلماتي مانند ( تنها ، فقط ، و… ) استفاده مي كنيم .

 مانند: إيّاك نعبدُ : فقط تورا عبادت مي كنيم .

د: اگرخبرمفرد ، مثني يا جمع باشد معمولا به صورت مفرد ترجمه مي شود .

مانند: المؤمنون صادقونَ في حياتهم : مؤمنان درزندگي خود راستگو هستند

تمرين :
ترجمه كنيد :
1) كلُّ شيءٍ زائلٌ إلاّ الذكرَ الحسَن . (                                                                  )

2) هل هناكَ قضيّةٌ أكبرُ مِن قضيّتي ؟ (                                                                 )

3) المسلمون مُتواضعون أمام الفُقراء .(                                                                  )

4) الإنسان الذي يكذبُ يُشاهدُ نتيجةَ كذبِهِ .(                                                         )

نكاتي درباره كلمه ( إنّما )
1- درترجمه عبارات داراي ( إنَّما )‌ از الفاظي مثل ( تنها ، فقط ، بي شك ، منحصراً و……. )‌ استفاده مي كنيم .

مانند: إنَّما أنتَ أخي : تنها توبرادر من هستي                      إنَّما قمتُ : فقط من بلند شدم

تمربن:
ترجمه كنيد :
1) فقط خدا يكي است                    2) تنها مومنان برادران يكديگرند

نكاتي درباره ترجمه حروف مشبهه بالفعل ولاي نفي جنس :
1- كلمه ( إنَّ ) غالباً براي تاكيد جمله بكار مي رود ، در ترجمه چنين جملاتي مي توان از  كلماتي مثل :‌ ( همانا ، براستي ، حتماً ، … ) استفاده كرد . مانند : إنَّ القرانَ ربيعُ القلوبِ : براستي قران بهار دلهاست

2- كلمه (‌ أنَّ ) دروسط جمله به معناي ( كه ، اينكه ) به كار مي رود .

 مانند : وأعلموُا أنَّ اللهَ غفورٌ : وبدانيد كه خداوند بسيارآمرزنده است

3- خبر ( ليتَ ، لعلَّ) درصورتي كه مضارع باشند معمولا درفارسي به صورت مضارع التزامي ترجمه مي شود .

 مانند : ليتَ المسلمون ينجحون في الحربِ : كاش مسلمانان درجنگ پيروز شوند

4- گاهي ( لاي نفي جنس ) به معني ( هيچ …نيست ) ترجمه مي شود .

مانند: لاخيرَ في وُدِّ الإنسان المُتلوِّنِ : هيچ فايده اي دردوستي انسان منافق ودورو نيست

تمرين :

ترجمه كنيد :

1) هل تَعْلمُ أنَّ المُبذِّرينَ إخوان الشياطينِ .              2) لعلَّ الكافرَ يكفرُ بِاللهِ.         3)إنَّ مستقبلَ الامّةِ بيدِ المعلِّم

4) إعلمْ أنَّ يدَ اللهِ علي الجماعةِ.                        4) لاشيء أضُرُّ مِن الجهلِ

نكاتي درباره ترجمه بابهاي ثلاثي مزيد :
1- فعل هايي كه دريكي از بابهاي ( افعال ، تفعيل ) به كار روند اغلب درترجمه نياز به مفعول دارند .

 مانند: أكرمَ اللهُ علياً : خداوند علي را گرامي داشت .

2- گاهي درترجمه باب ( تفاعل ، مفاعلة‌)‌به آوردن ( با ) نياز داريم .

مانند: جاهِد الكفّار والمنافقينَ : باكافران ومنافقين مبارزه كن      تكاتب محمدٌ صديقَهُ : محمد بادوستش نامه نگاري كرد

3- باب ( انفعال ) به صورت ( لازم ) ترجمه مي شود .

مانند: إنعقدتْ الحفلةُ لِتعيينِ التلميذِ الناجحِ : جشن براي مشخص كردن دانش آموز موفق برگزار شد .

4- باب ( افتعال ، تفعُّل) غالباً لازم وگاهي نيز متعدي هستند .

مانند: يَتَحَدَّثُ التلميذانِ : دودانش آموز صحبت مي كنند .

تَعَلَّمْ حُسنَ الإستماعِ : خوب گوش دادن را بياموز .

5- باب ( استفعال ) غالباً متعدي وگاهي لازم است .

مانند : أستغفِرُ اللهَ : از خداوند طلب آمرزش مي كنم .                       إستَيْقَظَ مِن نومِ الغفلةِ‌: ازخواب غفلت بيدار شد .

تمرين :

ترجمه كنيد :

1) أقبلَ حميدٌ وإستقبَلَهُ المديرُ بِحفاوةٍ .(                                                                 )
2) وأنزلَ معهم الكتابَ بالخقِّ. (                                                                                    )
3) تَعَلَّموا القرآن وتفَقَّهوا فيه وأحْسِنوا تلاوتَهُ . (                                                      )

نكاتي درباره ترجمه افعال ناقصه :
1- افعالي مانند ( ظَلَّ ، مازالَ ، مابرحَ ، مادامَ ، ما انْفكَّ ) به معناي ( پيوسته بود ، هميشمگي بود ، دائمي بود ،همچنان بود ) ترجمه شود .

مانند: مازال الاسلامُ خطراً علي طُغاة الأرض : اسلام پيوسته خطري براي طاغوتيان زمين بوده است .

2- افعالي مانند ( صار، ظلَّ، أصبحَ ، أمسَي ، أضحَي )‌به معناي ( شد ) ترجمه شود .

مانند: صارَ الجوُّ مُظلِماً : هوا تاريك شد.               أصبحَ العلمُ سَببَاً لِلخيرِ : علم سبب خير شد . أضحي الأمرُ واضحةً :‌ قضيّه آشكار شد .

3- ( كان ) به معناي ( بودن ) ترجمه شود .

مانند: كان عليٌ صالحاً : علي نيكوكار وصالح بود .

4- ( ليس ) به معناي ( نيست ) ترجمه شود .

مانند: ليس العالِم والجاهل سواءً : دانا ونادان يكسان نيستند .

فعلهاي ربطي « است ، بود ، شد ، گشت ، گرديد » معمولاً به روش زير ترجمه مي شوند :
1- است : درترجمه معادل ندارد . مانند: دانش آموز دركلاس است : التلميذُ في الصفِّ.

2- بود: معادل ( كان ) است . مانند: علي درخانه بود : كان عليٌ في البيتِ .

3- شد ، گشت ، گرديد : معادل فعل هاي ( صارَ ، أمسي ، أضحي ، أصبح ،و… ) است . مانند: اومردي موفق شد : أصبحَ رجلاً ناجحاً .

تمرين :

ترجمه كنيد :
1) أصبحَ قارونُ عبرةً لِلأجيالِ : (                                                                       )

2) ليسَ كَمِثلهِ شيءٌ : (                                                                                 )

3) مازال الناس بِنعمة الإسلامِ إخواناً . (‌                                                                )

4) كان المؤمنُ بِشرُهُ في وجههِ . (                                                                      )

نكاتي درباره ترجمه افعال دومفعولي :

برخي افعال درزبان عربي دومفعول مي گيرند  ، مانند :‌(‌ رَزَقَ ، زادَ ، أعطي ، جعَل، وَجَدَ ، حَسِبَ ، و…… ) هنگام ترجمه اين افعال بايد يكي از دومفعول را باعلامت ( را ) ومفعول بعدي را درصورت نياز با حرف اضافه آورد .

مانند: سَميّْتُ أخي عليّاً : برادرم را علي ناميدم .                   إلهي أرزُقني الصبرَ الجميل : خدايا به من صبر جميل را روزي ده !

هنگام ترجمه كردن مفعول ، به زبان فارسي ، گاهي نياز است كه حرف اضافه بيايد .

مانند: سألتُ المعلممَ : ازمعلم پرسيدم .                             جاءهُ : نزد او آمد                 أجابهُ : به او جواب داد.

تمرين :

ترجمه كنيد :

1) آنها را فقير پنداشتند . ( مذكر )(                                            ) علي را دانا پنداشت . (                                              )

نكاتي درباره ترجمه افعال :
1- اگر فعل شرط وجواب شرط هردوماضي باشند ، به صورت مضارع ترجمه مي شود .

مانند: إن درستَ نجَحْتَ : اگردرس بخواني موفق مي شوي .

2- گاهي مي توان ( مصدر ) را به صورت فعل ترجمه كرد .

مانند: قصدتُ الرُّجوعَ الي المكتبة : خواستم به كتابخانه برگردم .

3- در ترجمه فعل بايد به فاعل توجه كنيم .

مانند: فتحَ اللهُ الطريقَ : خداوند را ه را باز كرد / سَلَّم علي رسولِ اللهِ : به فرستاده خدا سلام كرد .

إفتحْ الطريقَ : راه را باز كن / سَلِّمْ علي رسول اللهِ : به فرستاده خدا سلام كن .

4- فعل ( قام ) همراه ( باء ) جارّه ( انجام داد ، پرداخت ) ترجمه مي شود .
مانند : قام الطالبُ بتلاوة القرانِ : دانش آموز به تلاوت قرآن پرداخت .

5- گاهي برخي فعلها همراه حرفي به كار مي روند كه هنگام ترجمه به فارسي ، نيازي به ترجمه آن حروف نيست .

مانند: سَخِرَ مِن : مسخره كرد                         حَصَل علي : به دست آورد                   شعرَبِـ : متوجه شد ، احساس كرد

عزمَ علي : تصميم گرفت                   بحثَ عن : جستجوكرد                        أخدَ بِـ : گرفت

6- گاهي برخي فعل ها ( برحسب نياز وموقعيت ) به صورت صفت ترجمه مي شود . مانند:‌ ( تعالي ، عزَّوجلَّ، تباركَ ،و…) درجملات :

كانت المؤمنةُ خائفةً للهِ تعالي : زن مؤمن نسبت به خداوند بلند مرتبه ترسان بود          قال الله عزَّوجلَّ: خداوند عزيز وبزرگ فرمود .

نكاتي درباره ترجمه حروف ناصبه ، جازمه ، مستقبل  :

1-     لن ناصبه + فعل مضارع = مضارع اخباري منفي / مستقبل منفي .

مانند: لن يذهبَ : هرگز نمي رود / هرگزنخواهد رفت

2-     لم + فعل مضارع مجزوم = ماضي ساده منفي / ماضي نقلي منفي

مانند: لم يجلسْ : ننشت / ننشسته است .

3-     لما + فعل ماضي = هنگامي كه .

مانند : لما جلسَ : هنگامي كه نشست .

4-     لما + فعل مضارع مجزوم = ماضي نقلي منفي

مانند: لما أجلسْ : هنوز ننشسته ام

5-     (سـَ ، سوف ) به ترتيب به معناي ( بزودي ، در آينده ) ترجمه مي شوند . البته ترجمه اين دو به فارسي تقريباً اختياري است ، زيرا لفظ خواهد معناي آينده را مي رساند .

مانند : الحاكم سوف يستقبلُ عامَّةَ الناسِ : حاكم عموم مردم را خواهد پذيرفت / بزودي حاكم عموم مردم را خواهد پذيرفت .

6-     ( ما) نافيه + كان + مضارع همان فعل = ماضي بعيد منفي              لم + يكن+ مضارع همان فعل = ماضي بعيد منفي

مانند: ما كان يبكي : گريه نكرده بود .                                       لم يكن يبكي : گريه نكرده بود

7- ( ما ) نفي + كان + فعل مضارع = ماضي استمراري منفي              لم + يكن + فعل مضارع = ماضي استمراري منفي

مانند: ماكان يقراُ الرسالةَ : نامه را نمي خواند                                   لم يكن يقراُ الكتابَ : كتاب را نمي خواند .

8- لما+ فعل مضارع = ماضي نقلي منفي                                      لم + فعل مضارع = ماضي نقلي منفي

مانند:‌لما أضربْ :‌نزده ام                                                         لم أضربْ= نزده ام

نكته : فعل مضارع دراين شرايط به صورت مضارع التزامي ترجمه مي شود :
1- خبر ( ليت ، لعلّ ) فعل مضارع باشد . مانند : ليت المسلمين يتحدُّون . كاش مسلمانان متحد شوند .

2- صيغه هاي غايب ومتكلم فعل مضارع همراه ( لِـ ) امر غايب باشند . مانند: لِنذهبْ الي الصف : بايد به كلاس برويم .

3- يكي از حروف ناصبه قبل از فعل مبضارع بيايد . مانند:‌أقدرُ أن أرجعَ الي البيت : مي توانم به خانه برگردم .

4- فعل مضارع ، جواب طلب قرار گيرد . مانند:‌اُذكروني أذكرْكم :‌ ياد كنيد مرا تا ياد كنم شما را .

تمرين :

ترجمه كنيد :
1) باخداي خويش راز ونياز خواهد كرد. (                                                                        )

2) هرگز به آن خانه برنخواهم گشت . (                                                                           )

3) سوف يُثْبِتُ لِلعالمِ . (                                                                                           )

4) بايد هر روز به مدرسه بروم .(                                                                                  )

5) نمي دانم شايد علي برگردد. (                                                                                   )

6) كاش عمويم به خانه ما بيايد . (                                                                                 )

7) هرجمعه به نماز جمعه مي روم . (                                                                                )

[ دوشنبه 1390/02/05 ] [ 9:43 ] [ عباس اکرمی ]
فرق ظاهري : حرف لاي نفي در ظاهر فعل مضارع تغيير ايجاد نمي كند ولي لاي نهي باعث        

  مي شود فعل مضارع مجزوم شود.

   * فعل نهي به صورت امر منفي ترجمه مي شود .

     عيّن الجواب الصحيحَ  في الترجمة: لا تيأ سْ من رحمة الله :

   1-  از رحمت خدا نااميدنمي شوي                2- ازرحمت خدانااميدنشدي

   3- ازرحمت خداناميد نشو                      4-به رحمت خدااميدداشته باش

    ?2- در ترجمه به نوع فعل ( ماضي ، مضارع ، امر ) وصيغه آن توجه داشته باشيم.

     عيّن الصحيح في الترجمة :أخرُجْ منها فإنّك رجيمٌ .

       1- از اين مقام خارج شو كه تو رانده شده اي .

       2-او را ازاين مقام خارج كن كه ترا می راند .

       3- ازآن مقام خارج شدي پس تو رانده شده اي.                                          

       4-از آنجا خارج مي شوم چرا كه تو راندي .

     3- حروف « س و سوف »معناي فعل مضارع را به آينده تبديل مي كنند و حروف استقبال نام دارند .

 * در ترجمه به نقش كلمات نگاه كنيم .مثلاً فاعل را فاعل و مفعول را مفعول ترجمه كنيم .

 * در ترجمه به مفرد و مثني و جمع بودن اسم ها  توجه كنيم .

  نكته :  براي جمع غير انسان فعل و صفت و اسم اشاره و ضمير مفرد مؤنث مي آيد ولي در معني جمع ترجمه مي شود .

   عيّن الصحيح في الترجمه : سيجعل الله بعد عُسرٍ يُسراً .

 1-خداوند بعد از سختيها آساني را قرار مي دهد .                                  

 2- خداوند بعداز راحتيها سختيهارا قرار مي دهد .

 3- خداوند آساني رابعداز سختي قرار خواهد داد .

 4-خداوند قبل از آساني سختي را قرار خواهد داد

 

 4 - معاني فعلها در بابهاي ثلاثي مزيد :

  1- اغلب فعلها در بابهاي افعال وتفعيل به صورت متعدي ترجمه مي شوند .

  2-در ترجمه فعلهاي باب مفاعله حرف «با » مي آوريم .

  3- فعل ها باب  افتعال و انفعال و تفعّل غالباً به صورت لازم ترجمه مي شوند .

  4-در ترجمه فعلهاي باب تفاعل « بايكديگر ، با هم » مي‌آوريم .

  5- در باب استفعال فعلها معني طلب و درخواست دارند . غالباً متعدي ترجمه مي شوند.

 

  1- عيّن الصحيح في الترجمة : بالحقّ أنزلناهُ و بالحقّ نزلَ .

             1-به حقيقت فرستاده شديم و به حقيقت نازل كرد .                   

             2- به حقيقت نازل كرديم و به حق نازل شد .

             3- حق را نازل كرديم حق نازل شد .

             4- به حقيقت ما آن را نازل كرديم و به حق نازل شد.

 

  2- عيّن الصحيح في الترجمة : جاهد الكفّار و المنافقينَ .

     1- با كافران و منافقان جهاد كن .

     2- كافران و منافقان با يكديگر جهاد كردند .

     3- بايد با كافران ومنافقان جهاد كند .

     4- كافران با منافقان جهاد كردند .

   

5 –

1- اسم فاعل به صورت صفت فاعلي ترجمه مي شود : معلِّم : آموزنده – عالم : دانا

2- اسم مفعول به صورت صفت مفعولي ترجمه مي شود : مكتوب : نوشته شده        

3- در ترجمه اسم مبالغه كلمه «بسيار» مي آوريم .                         

4- در ترجمه اسم تفضيل «تر ،ترين » مي آوريم :                                              

1-اسم تفضيل +مِن =صفت تفضيلي فارسي  ( صفت+تر)

2-اسم تفضيل بدون مِن  = صفت عالي فارسي ( صفت +ترين)                         

 نكته : دوكلمه «خيروشرّ »  اگر به معني بهتر وبدتر باشند اسم تفضيل هستند . اگر به معني خوب و بد باشند: صفت مشبهه

 واگر به معني خوبي و بدي باشند : مصدر هستند و جامد محسوب مي شوند .

 

  1-عيّن التعريب الصحيح : پروردگارم به من دانش بخشيد ومرا از فرستاده شدگان قرار داد .

   1-إلهي ، هَبَْ لي حُكماً وألحقني بالصالحينَ.        2-إلهي وَهبَ لي حُكماً وألحَقَني الرّسُلِ .

   3-وَهَبَ لي ربّي حُكماً وجَعَلني مِنَ المُرسلينَ .      4-وَهبَ لي ربّي علماً واجْعلْني رسولاً .

 

  2- عيّن التعريبَ الصحيحَ : برترين انسان كسي است كه از همه داناتر است .

    1- أفضلَ إنسا ناً الذي أعلَمُ من الجميع ِ. 2-أفضلَ الناسَ هو أعلمُ من الجميع‌ ِ .

    3-أعلمُ الناس مَن أفضلُ الناس ِ .         4-أفضلُ الناس مَن أعلمُ مِن الجميع ِ .

  ? 6- در ترجمه ضمير بايد دقت كنيم و مرجع ضميررا پيدا كنيم .

     *ضميربراي جمع غير انسان به صورت مفرد مؤنث مي آيد .

     *ضمير « نا»  در افعال صحيح اگر حرف قبل از آن ساكن بود به صورت فاعلي و اگرحرف قبل ازان متحرك بودبه صورت مفعولي ترجمه مي شود :  

     أرسلَنا : مارا فرستاد.  أرسلْنا : ما فرستاديم .

    * ضمير «نا» در آخر فعل أمر به صورت مفعولي ترجمه مي شود : ? أخرجْنا : مارا بيرون بياور .

     عيّن التعريب الصحيح َ: شمازبان عربي رافرا مي گيريد زيراآن زبان قرآن است .

  1- أنتم تتعلّمونَ اللغةَ العربيّة لأنّهم لغةُ القرآن .                               

  2-آنتما تتعلّمان اللغةَ العر بيةَ لأنّها لغةُ القرآن .

  3-أنتنَّ تُُعلِّمنَ اللغةَ العربيةَ‌لأنّها لغةُ القرآن .

  4- أنتِ تعلّمتَ اللغة العربيةَ لأنّهُ لغةُ القرآن .

    ? 7- در ترجمه موصول دقت كنيم در ابتداي جمله باشند « كسي كه ، كساني كه » ولي بعدازاسم دارا? «ال» « كه » ترجمه مي شوند.

  * موصول عام « من ، ما » با اسم شرط (هركس وهرچيز) واسم استفهام ( چه كسي وچه چيزي ) و همچنين باماي نافيه فعل ماضي اشتباه نشود.

  * موصولات در صورتيكه نقش خبر يا فاعل يا مفعول را بگيرند ( كسي كه يا كساني كه ) ترجمه

 مي شوند .

  * اسم موصول بعدازاسم داراي (ال ) در صورتي كه نقش تابع را داشته باشند معمولا بصورت «كه » ترجمه مي شود .

     عيّن الصحيحَ في الترجمة : إحترم مَن هو أصغرُ منك .

 1- به كسي كه ازتوكوچگ تراست احترام كن .    2-احترام كن به كسي كه كوچكترين است .

 3- به كسي كه از توكوچكتراست احترام مي كنم . 4- بايد به هركس كه ازتوكوچك تراست احترام كني .

       ?8- ضماير منفصل منصوب (ايّاهُ .....) معناي حصر دارند ودرترجمه آنها « فقط وتنها » مي آوريم .

    عيّن التعريب الصحيحَ :فقط تو مي داني كه راه علم پوشيده ازمشكلات است .

      1-أنتَ تعلم أنّ العلم طريقه ملبوسٌ بالمصا ئب .                       

      2-أنتَ تعلم أنّ طريق العلم محفوفٌ بالمصائب .

      3-إياك تعلم أنّ العلم طريقها ملبوسٌ بامصا ئب . 

      4- إياك تعلم أنّ  طريق العلم محفوفٌ بالمصا ئب .

 

      ?9- خبر مفرد در عربي اگر  مشتق باشد بامبتدا مطابقت مي كند و درفارسي به صورت مفرد ترجمه

مي شود .

   *خبر شبه جمله « لي ، عندي » به معني« دارم » و« هناك » به معني «هست ووجوددارد » مي باشد .

   * اگرفاعل اسم مثني يا جمع ياشد فعل درترجمه باآن مطابقت مي كند .

 

   عين الترجمة الصحيحَة : الناسُ خائفون و الحكام مسلّطونَ علي أنفس الشعبِ .

       1-مردم ترسو هستندوحاكمان برجان مردم تسلط دارند .                  

       2-مردم ترسو باعث تسلط حاكمان بر جان هاي مردم هستند .

       3-مردم ترسوهستندو حاكمان بر جان هاي ملت مسلط هستند.                       

       4-مردم مي ترسندوحاكمان برجان هاي مردم تسلط دارند.

 

  عين التعريب الصحيحَ :پيامبران مردم رابه كارنيك فرمان مي دهندوآنهاراازكارزشت بازمي دارند.

          1- يأمرون الأنبياءُ الناسَ بالبرّ وينهون عن المنكر.       

          2-يأمرُ الدنبياءُ الناس بالخير ينهونهم عن المنكر .

          3 - يأمرالأنبياءُ الناس بالخيروينهونهم عن المنكر .  

          4-يأمر النبيُّ الإنسانَ بالخير وينهي عن المنكر .

[ دوشنبه 1390/02/05 ] [ 9:28 ] [ عباس اکرمی ]
?1- اسم اشاره +اسم داراي « ال» =هميشه مفرد ترجمه مي شود .

        اسم اشاره + اسم بدون « ال» =مطابق صيغه خود ترجمه مي شود .

        در ترجمه اسم هاي نكره « يك ، يكي ، ي » مي آوريم : مؤمنٌ : مؤمني يا يك مؤمن .

 

  عيّن الصحيحَ في الترجمة : هؤلاء الناسُ يكرمونني و او لئك أشرافٌ في المدينةِ .

        1- اين ها مردمي هستند كه مرا گرامي ميدارند و درشهر ثروتمند هستند.

        2- اين مردم مرا گرامي ميدارند وآنها ثروتمند هستند .

        3- اين ها مردمي هستند بااين كه درشهرثروتمند هستند مراگرامي دارند .

        4- اين مردم مرا گرامي دارندوآنهاثروتمنداني درشهرهستند .

 

     ?2-  بعضي مواقع مصدر را مي توان به صورت فعل ترجمه كرد .

 

    عين التعريب الصحيحَ : وقتي كه جايگاه رفيع علماء راديد تصميم گرفت به مدرسه برود .

       1-حينما رأي المقام الرفيعَ للعلماء عزم الذهابَ إلي المدرسةِ .

       2-لمّا شاهدت المكانةَ الرفيعة للعلماء أراد أن يذهبَ إلي المدرسة‌.

       3- حينمارأي العلماءَ في المكان الرفيع عزم الذهابَ إلي المدرسة .      

       4-عندما شاهدت مكانة العلماءِ الرفيعةَ عزم أن تذهب إلي المدرسة

   

 ?3-صفت در عربي هرچندمثني يا جمع باشددرفارسي بصورت مفرد ترجمه مي شود.

  * در ترجمه جمله وصفيه كه بعداز اسم نكره مي آيدوآن را توضيح ميدهد « كه » مي آوريم .

 

عين الصحيحَ في التعريب : دانش آموزان كوشاآهويي كه عاشق زيبايي بودراديدند.

 1- رأي التلاميذُ المجدّون ظبياً يعشق الجمالَ .2-رأي التلاميذ المجدّ ظبيا جميلا يعشقُ .

 3-التلاميذُ المجدون رأوا الظبيَ يعشق الجمالُ. 4-التلاميذ المجدون رأوا ظبياجميلا يعشقُ .

 

 ?4-هرگاه دوفعل ماضي دريك عبارت بيايند دومين فعل رابصورت ماضي بعيد ترجمه مي كنيم .

( فعل دوم نقش جمله وصفيه ياحاليه دارد)

 

  عيّن الترجمة الصحيحةَ : رأي ذئبٌ في المزرعة حمارين سمينين أكلا العشبَ .

     1-گرگ گرسنه اي دريك مزرعه دوالاغي راديد كه گياه مي خوردند .

     2- گرگ درمزرعه اي دوالاغ چاقي راديدكه گياه خوردند .

     3-گرگ درمزرعه دوالاغ رامي بيند كه گياه خورده بودند .

     4- گرگي درمزرعه دوالاغ چاقي راديدكه گياه خورده بودند .

  

 ?5- هرگاه دريك عبارت اول فعل ماضي بيايد وبعد يك فعل مضارع بيايد آن فعل مضارع بصورت ماضي استمراري ترجمه مي شود .

 

  عيّن الصحيحَ في التعريب : مرد بيابانگرد سگي راديد كه ازتشنگي له له مي زد .

       1- رأي رجل ٌ بدويٌّ كلبا يلهثٌ من العطش .                        

       2- رأي الرجل البدويُّ كلبا يلهث من العطش .

       3-رأي رجلٌ بدويّ الكلبَ يلهُ من الجوع .                                          

       4- رأي الرجل البدويّ كلبا لهثَ من العطش .

 

 ?6- هرگاه دو فعل مضارع دريك عبارت بيايند دومي بصورت مضارع التزامي ترجمه مي شود .

  عين الترجمة الصحيحة :أُفتّشُ عن كتاب يساعدني في فهم النصوص .

          1-به دنبال كتابي كه درفهم متن به من كمك كند گشتم .

          2- به دنبال كتابي مي گردم كه در فهم متن ها به من كمك كند .

          3- كتابي مي خواهم كه درفهم متون به من كمك كند.

          4- به دنبال كتا بي گشتم كه در فهم متون به من كمك مي كرد .

   ?7- معاني حروف ناصبه :( أن : كه واين كه )(كي ولكي وحتي : تا وتااين كه ) (ل ِ : براي اين كه ) مي باشد وفعل بعداز اين حروف بصورت  مضارع التزامي ترجمه مي شود .

 * حرف ناصبه « لن » به معني (هرگز) مي باشد وفعل مضارع بعداز آن بصورت آينده منفي ترجمه

مي شود .

    عين الصحيحَ في الترجمة‌: ألإ نسانُ حين يعتمدُ علي غيره لن يعمل عملاً هاما ولايجبُ أن نخافَ منه .

    1-انسان وقتي كه به ديگران اعتماد كرد عمل مهمي را انجام نمي دهدونبايدازاو بترسيم .

    2-انسان وقتي كه به ديگران اعتماد مي كند هرگز عمل مهمي را انجام نخواهدداد ونبايد ازاوبترسيم .

    3-انسان وقتي كه به ديگران اعتمادمي كند عمل مهمي انجام نمي دهد ونبايدازاو ترسيد .

    4- انسان وقتي كه به غير خودش اعتماد مي كند عمل مهمي راانجام نمي دهد كه ازاو بترسيم .

     ?8- معاني حروف جازمه :

   1-لم + فعل مضارع =ماضي ساده منفي  يا ماضي نقلي منفي ترجمه مي شود : لم يخرجْ :خارج نشد .

   2-لمّا + فعل مضارع =ماضي نقلي منفي ترجمه مي شود .لما ?خرج : هنوز خارج نشده است .

   3- لام امر + فعل مضارع =مضارع التزامي ترجمه مي شود : لِيذهبْ : بايد برود .

 ( ل ِ به معني بايد است )

   4- فعل شرط وجواب شرط اگرفعل ماضي باشند مي توان بصورت مضارع ترجمه كرد .

 

عين التعريب الصحيحَ : دانش آموزاني كه درانجام تكاليف خودكوتاهي نكردند بايد   قبول شوند .                      

       1-لِينجحْ التلاميذ الذين ماقصّروا في أداءِ الواجبات .                

       2-التلاميذ الذين ماقصّروافي أداءِ واجباتهم  لِينجحْ .

       3-لينجحْ التلاميذ الذين لم يقصّروافي أداء واجباتهم .                        

       4-التلاميذ الذين لم يقصّروا في أداء الواجباتهم لِينجحوا .

      ?9- درترجمه فعل هاي مجهول كلمه «شدن » را مي آوريم .به حركت فعل درعبارت درموقع ترجمه دقت كنيم .

 

 عين الصحيحَ في الترجمة‌: لقد أتلِفَ مالي ، لم يُؤ سّسْ هذا المسجدُ إلّا لإكتساب الثواب .

      1- مالم راتباه كردم ، اين مسجد براي كسب ثواب ساخته نشد .

      2-مالم راتلف مي كنم  ، اين مسجدرا جز براي كسب ثواب نساخت .

      3-مالم تباه شد ، اين مسجد جز براي بدست آوردن ثواب ساخته نشد .

      4- مالم راتباه كردي ،اين مسجد جز براي كسب ثواب ساخته نشد .

    ?10- معاني حروف مشبهه و افعال ناقصه:

 1- إنّ : همانا ،بدرستي كه ، قطعا 

 2- أنّ : در وسط عبارت مي آيد وبه معني «كه » است .                      

 3-  لعلّ وليت  اگر خبرشان فعل مضارع باشد بصورت مضارع التزامي ترجمه مي شوند .

 4- إنّما وأنّما به معناي «فقط و مسلّما وتنها » هستند .

 5- كأنّ (گويا)  لكنّ (ولي، امّا) لعلّ (شايد)  ليتَ (اي كاش)

 

 * لاي نفي جنس به معناي « هيچ ........نيست » مي باشد .

 * افعال ناقصه: كان (بود) صار ( شد) ليس ( نيست) أصبحَ (گرديد)  مادام ومازال ( پيوسته بود )

 

 عين التعريب الصحيحَ : همانا من عبادت مي كنم باشد خدامرا وارد بهشت گرداند ولي براي كسي كه كارخوب انجام نداد هيچ بهشتي نيست .

     1- إنّني أتعبّد لعلّ الله ُ يُدخلَني الجنّةَ ولكن لا جنةَ لِمن لا يعمل الخيرَ .

     2- إنّني أتعبّد لعلّ الله يُد خلُني الجنّة ولكن لا جنّةَ لِمن لايعمل الخيرَ .

     3-إنّني أتعبّد لعلّ اللهَ يُدخلُني الجنّة ولكن ليسَ جنّةٌ لِمن لايعمل الخيرَ .

     4- إنّني أتعبّد لعل اللهَ يُد خلُني الجنّةَ ولكن لا جنّةَ لِْمن ماعمل خيراً . 

[ دوشنبه 1390/02/05 ] [ 9:13 ] [ عباس اکرمی ]

مفعول معه: اسم منصوبی است كه پس از "واو معيت"يا " واو مصاحبت" به معنی "با" بيايد ودلالت بر كس يا چيزی كند كه فعل به همراهی او واقع شده است. مانند: ذهبتُ و علياً ( به همراهی علی رفتم. )يا با علی رفتم.

نكته42 : گاهی عامل مفعول معه حذف می گردد، در صورتی كه پس از "ما" استفهاميه يا "كيف" استفهاميه واقع شود.مانند:

ماأنتَ والكتابة؟ (تو را به نويسندگی جكار؟) يا كيفَ أنتَ والنحوَ؟ (با نحوجطوری؟) در اينجا(الكتابة والنحو) مفعول معه و منصوبند.   

نكته43 : در مفعول معه وجود سه شرط لازم است:  

1- آنكه مفعول معه در جمله زيادی باشد يعنی بدون آن جمله معنا بدهد.

2- قبل از آن جمله قرار داشته باشد.مانند: سافرتُ و أخاكَ ( در اينجا سافرتُ يك جمله است.)

3- واو به معنای مصاحبت باشد نه عطف.            
[ دوشنبه 1390/02/05 ] [ 8:46 ] [ عباس اکرمی ]

كليات

علم صرف يا تحليل صرفي كلمات، در باره ي شناخت كلمات ( اسم، فعل و حرف ) بحث مي كند.

علم نحو، در باره چگونگي ساختار جمله و نقش تك تك كلمات در آن بحث‌ مي‌نمايد.

بنابراين شناخت كلمه كه اجزاي تشكيل دهنده جمله است ( علم صرف ) پيش نياز و مقدم بر شناخت چگونگي تركيب جمله ( علم نحو ) است.

از آنجايي كه موضوع علم صرف، تحليل صرفي كلمات است، لازم است كه ابتدا كلمه و اقسام آن را از هم تشخيص دهيم.

كلمه، لفظي است كه از دهان خارج مي شود، خواه اين لفظ معني دار باشد يا بي معني.

اجزاي تشكيل دهنده يك كلمه حرف است.

حروف هجايي كه كلمه از آنها تشكيل مي شود، در زبان عربي 29 حرف است كه عبارتند از:

( أ- آ- ب- ت- ث- ج- ح- خ- د- ذ- ر- ز- س- ش- ص- ض- ط- ظ- ع- غ- ف- ق- ك- م- ن- ه- و- ل- ي )

تفاوت الف و همزه: همزه، در اول و در وسط و در آخر كلمه مي آيد و همچنين همه حركات را مي پذيرد در صورتيكه الف، صداي بي حركتي است كه در اول كلمه هم نمي آيد.

كلمه بر سه قسم است:

1- فعل: كلمه اي است كه داراي معني مستقلي است و بيان كننده يكي از زمانهاي گذشته، حال و آينده مي باشد و صيغه مشخص دارد.

مثال: ذَهَبَ- يَضربُ- إجْلِسْ- لاتَكتُبْ

2- اسم: كلمه اي است كه داراي معني مستقلي است كه براي ناميدن اشياء يا اشخاص بكار مي رود، بدون اينكه بر يكي از زمانها دلالت كند.

مثال: الأسد- التّلميذ- رجلٌ- قلمٌ

3- حرف[1]: كلمه اي است كه داراي معني مستقلي نيست بلكه در جمله، ميان كلمات ارتباط معنايي برقرار مي كند.

مثال: في- لِ- مِنْ- قد- سوف- لكن

* حرف، بر دو معني اطلاق مي شود:

   الف) حرف هجايي ( الفبايي ) كه كلمه از آن ساخته مي شود. مثل: أ- ب- ت- ث ...

   ب) حرف معنايي كه خود يكي از اقسام كلمه به حساب مي آيد مانند حروف جر ويا جزم و ...

علائم و نشانه هاي مختص فعل:

1-       خبر واقع شدن: الطالبُ جَلَسَ .

2-       وارد شدن حرف ( قد ) بر سر آن: قد أفلحَ المؤمنون.

3-       وارد شدن حروف جازمه بر سر آن: لا تحزنْ.

4-       اتصال ضمير متصل مرفوع به آخر آن: كتبتُ الدّروسَ في البيتِ.

5-       اتصال ( تْ ) تأنيث ساكن به آخر آن: ذَهَبَتْ فاطمةُ.

6-       اتصال نون تأكيد در آخر آن: لا تحسَبَنَّ.

7-       قابل صرف شدن به زمانهاي ماضي، مضارع، امر و نهي: ضَرَبَ- يَضربُ- اضربْ- لا تضربْ

علائم و نشانه هاي مختص اسم:

1-       از آن خبر دادن و با آن خبر دادن: الكتابُ مفيدٌ- هذا كتابٌ

2-       وارد شدن ( ال ) تعريف بر سر آن: المنضدة[2]

3-       پذيرش تنوين (  ًـــٍــٌـ  ): جاء رجلٌ- رأيتُ رجلاً- مررتُ برجلٍ

4-       وارد شدن حرف جر بر سر آن ( مجرور واقع شدن ): في القرآنِ شفاءٌ .

5-       وارد شدن حرف ندا بر سر آن: يا اللهُ!

6-       مثني و جمع واقع شد: مسلمان- مسلمون- مسلمات

علائم و نشانه هاي حرف:

1-       نه مي توان با آن خبر داد و نه مي توان از آن خبر داد.

2-       هيچكدام از علائم اسم و فعل ندارد.

* ضماير، اسمهاي اشاره، موصولات، اسمهاي استفهام و اسمهاي شرط، بدون داشتن نشانه ظاهري براي تشخيص اسم بودن، اسم هستند:

ذالك الكتابُ لا ريبَ فيه- هذا القرآنُ يهدي للّتي هيَ أقومُ- ما تلك بيمينكَ يا موسي- ما تفعلوا مِن خيرٍ يَعلمْهُ اللهُ

***

حركات، عبارتند از: فتحه ــَ ، ضمه ــُ ، كسره ــِ

   حرف متحرك، بر اساس حركات فوق به ترتيب مفتوح، مضموم و مكسور خوانده مي شود: قُتِلَ ( قُ ) مضموم است، ( تِ ) مكسور است و ( لَ ) مفتوح است.

سكون ــْ ضد حركت است. بنابراين هر حرفي ممكن است متحرك باشد يا ساكن.

تنوين (ـًــٍـــٌ ) اگر حركات بالا را بصورت تكرار رسم كنيم، تنوين تشكيل مي شود.

تنوين، نون ساكني است كه نوشته نمي شود اما خوانده مي شود.

الف) ــٌ تنوين رفع، اسمي كه آخر آن اين علامت باشد، مرفوع است: جاء عليٌّ.

ب) ــً تنوين نصب، اسمي كه آخر آن اين علامت باشد، منصوب اسنت: رأيتُ علياً.

ج) ــٍ تنوين جر، اسمي كه آخر آن اين علامت باشد، مجرور است: سلمتُ علي معلمٍ.

تشديد ــّ، نشانه دو حرف متجانس كنار هم است كه به شكل يك حرف مشدد نوشته مي شود. يُحبُّ- جَفَّ- مُكَبِّر

* تشديد هميشه روي حرف قرار مي گيرد و در واقع خود نماينده يك حرف است پس اگر حركات ــَِ روي تشديد يا زير تشديد باشد، تشديد را به عنوان حرف قلمداد مي كنيم تا به آن حركت كسره بگوييم يا فتحه، مثلاً در كلمه ( مُعَلِّم ) كه حركت لام آن كسره است نه فتحه زيرا حركت در زير تشديد است.



[1] - منظور از حروف هجايي نيست بلكه منظور حروف معاني است كه خود يكي از اقسام كلمه است.

[2] - با اينكه ( ال و تنوين ) هر دو از نشانه هاي اسم هستند اما اين دو علامت هيچگاه با هم نمي آيند، زيرا با توجه به مطالبي كه در پي خواهد آمد اين نشانه ها مربوط به معرفه و نكره بودن اسم هستند و اجتماع آنها در يك اسم با هم تناقض دارد.

[ دوشنبه 1390/02/05 ] [ 8:28 ] [ عباس اکرمی ]

فعل

در زبان عربي براي فعل چهارده صيغه وجود دارد كه شناخت اين صيغه ها براي تشخيص شخص مورد نظر بسيار مهم است. از اين چهارده صيغه، شش صيغه آنها (( غائب )) است و شش صيغه (( مخاطب )) و دو صيغه هم (( متكلم )) مي باشد.

* صيغه هاي غائب و مخاطب بيان كننده ( مفرد، مثني، جمع ) و ( مذكر، مؤنث ) هستند.

* صيغه هاي متكلم فقط بيان كننده ( مفرد يا غير مفرد ) گوينده هستند كه منظور از غير مفرد، آن است كه گوينده، ممكن است مثني يا جمع باشد و مذكر و مؤنث بودن آنها هم يكسان است.

فعل ماضي:

* همه چهارده صيغه فعل ماضي مبني هستند، به اين معني كه هميشه آخر آنها بر يك حالت ثابت است و تحت تأثير هيچ عاملي قرار نمي گيرند.

* معيار تعيين نوع بناء در فعل، آخرين حرف اصلي آن است نه ظاهر آن.

* فعل ماضي در اصل مبني بر فتحه است: كَتَبَ- كَتَبا- كَتَبَتْ- كَتَبَتا

* فعل ماضي، زمانيكه ضمير جمع ( واو ) به آخر آن متصل مي شود، مبني بر ضمه است: كَتَبُوا

* فعل ماضي، از صيغه ( للغائبات ) تا آخر بواسطه اتصال ضماير متصل مرفوع به آخر آن، مبني بر سكون است:

كَتَبْنَ- كَتَبْتَ- كَتَبْتُما ... كَتَبْتُ- كَتَبْنا

مفرد مذكر غائب ( للغائب ): كَتَبَ            مفرد مؤنث غائب ( للغائبة ): كَتَبَتْ

مثني مذكر غائب ( للغائبَينِ ): كَتبا            مثني مؤنث غائب ( للغائبتَينِ ): كَتبتا

جمع مذكر غائب ( للغائبِينَ ): كَتَبُوا          جمع مؤنث غائب ( للغائبات ): كَتَبنَ

                                       ******

مفرد مذكر مخاطب ( للمخاطب ): كَتَبْتَ     مفرد مؤنث مخاطب ( للمخاطبة ): كَتَبتِ

مثني مذكر مخاطب ( للمخاطبَينِ ): كَتَبتُما   مثني مؤنث مخاطب ( للمخاطبَتَينِ ): كَتَبتُما

جمع مذكر مخاطب ( للمخاطبِينَ ): كَتَبتُم   جمع مؤنث مخاطب ( للمخاطبات ): كَتَبتُنَ

                                       ******

                                       متكلم وحده: كَتَبتُ

                                       متكلم مع الغير: كَتَبنا[1]

 

نكاتي در باره ترجمه فعل ماضي:

* براي منفي كردن فعل ماضي كافي است بر سر هر كدام از صيغه هاي چهارده گانه حرف (( ماي نافيه )) بياوريم و بدون اينكه كوچكترين تغييري در فعل ايجاد شود، منفي مي شود: ذَهَبَ ( رفت ) ، ما ذَهَبَ ( نرفت )

* فعل ماضي كه دلالت بر گذشته دارد، هر گاه براي دعا و يا نفرين بكار رود معني آينده مي دهد:

دعا مثل: شفاكَ اللهُ ( خداوند شفايت دهد ) نفرين مثل: تَبَتْ يدا أبي لَهَب ( بريده باد دو دست ابو لهب )

* اگر بر سر فعل ماضي ( إنْ و إذا ) شرطيه بيايد، معني زمان حال مي دهد:

مثال: إنْ أحسنتُم أحسنتُم لأنفسكم ( اگر نيكي كنيد، به خوتان نيكي مي كنيد. )

       إذا جاء نصرُ اللهِ و الفتحُ ( چون ياري خداوند و پيروزي فرا رسد. )

* گاهي فعل ماضي معادل ماضي نقلي در زبان فارسي است و آن زماني است كه حرف  ( قد ) بر سر ماضي بيايد.

         قد جَلَسَ ( نشسته است ) قد جلسوا ( نشسته اند )

* گاهي فعل ماضي معادل ماضي بعيد در زبان فارسي است و آن زماني است كه با يكي از دو فرمول زير بكار رود:    1- كان + قد + فعل ماضي     2- كان + ماضي

كان قد قرأ ( كان قرأ ) = خوانده بود. كانوا قد جلسوا ( كانوا جلسوا ) = نشسته بودند.

*اگر ( كان ) با فعل مضارع بكار رود، ( كان + مضارع ) معادل ماضي استمراري زبان فارسي ترجمه مي شود:

      كان ينظُرُ ( نگاه مي كرد ) كنتُ عرفتُ ( مي شناختم )

[ دوشنبه 1390/02/05 ] [ 8:26 ] [ عباس اکرمی ]

فعل مضارع:

فعل مضارع بايكي از حروف مضارع ( ي، ت، ا، ن ) كه به حروف مضارع مشهورند شروع مي شود. اين حروف اول مضارع يا مفتوح هستند يا مضموم.

 * هرگاه ماضي آنها چهار حرفي باشد، حركت حرف مضارع ضمه است:

أكرَمَ   يُكرمُ / زَلزَلَ  يُزلزلُ / عَلّمَ  يُعَلِّمُ /  كاتَبَ  يُكاتبُ

* هر گاه ماضي آنها كمتر و يا بيشتر از چهار حرف باشد، حركت حرف مضارع فتحه است:

جَلسَ  يَجلِسُ / مَدَّ  يَمُدُّ  / قال  يَقولُ / وَعَدَ  يَعدُ  / استكبرَ  يَستكبرُ 

فعل مضارع، معرب است يعني با توجه به عواملي كه بر سر آن مي آيد و يا در شرايط مختلف، اعراب آخر آن تغيير    مي كند. البته دو صيغه ( للغائبات و للمخاطبات ) آن همچون فعل ماضي مبني هستند و معيار نوع بناء در اين دو فعل همان آخرين حرف اصلي است: يَكتُبْنَ و تَكتُبْنَ كه هر دو مبني بر سكون هستند.

گفتيم كه فعل مضارع معرب است يعني اعراب آخر آن در شرايط مختلف قابل تغيير است. بنابراين اعراب مضارع سه گونه است:

 1- مضارع مرفوع  2- مضارع منصوب  3- مضارع مجزوم

مضارع مرفوع:

اگر بر سر مضارع هيچكدام از عوامل ناصبه و جازمه نيايد، مضارع مرفوع است.

نشانه هاي رفع فعل مضارع و انواع رفع در آن:

الف) اعراب اصلي ــُ :           يَنظُرُ ،  تنظُرُ  ،  أنظُرُ  ، ننظُرُ

ب) اعراب فرعي ( نون ):        ينظرانِ  ،  ينظرونَ  ، تنظُرونَ  ،  تنظُرانِ  ، تنظُرونَ  ، تَنظُرينَ

ج) محلاً منصوب ( ثبوت نون ): در صيغه هاي للغائبات و للمخاطبات  يَنظُرْنَ ،  تَنظُرْنَ

اگر چهارده صيغه فعل مضارع را بدون اينكه عاملي بر سر آنها آورده باشيم صرف كنيم، خواهيم ديد كه با سه گونه فعل روبرو مي شويم: دسته اي كه به اعراب ظاهري اصلي ضمه (رفع ) ختم مي شوند و دسته اي كه به اعراب ظاهري فرعي      ( ن ) ختم مي شوند و دسته اي ديگر كه مبني هستند و آخر آنها هميشه بر يك حالت ثابت است.

 

 

 

 

مفرد مذكر غائب ( للغائب ): يَنظُرُ             مفرد مؤنث غائب ( للغائبة ): تَنظُرُ

مثني مذكر غائب ( للغائبَينِ ): يَنظُرانِ         مثني مؤنث غائب ( للغائبتَينِ ): تَنظُرانِ

جمع مذكر غائب ( للغائبِينَ ): يَنظُرونَ        جمع مؤنث غائب ( للغائبات ): يَنظُرْنَ

                                          ******

مفرد مذكر مخاطب ( للمخاطب ): تَنظُرُ      مفرد مؤنث مخاطب ( للمخاطبة ): تَنظُرينَ

مثني مذكر مخاطب ( للمخاطبَينِ ): تَنظُرانِ  مثني مؤنث مخاطب ( للمخاطبَتَينِ ):تَنظُرانِ

جمع مذكر مخاطب ( للمخاطبِينَ ): تنظُرونَ جمع مؤنث مخاطب ( للمخاطبات ):تَنظُرْنَ

                                          ******

                                            متكلم وحده: أنظُرُ

                                            متكلم مع الغير: ننظُرُ

[ دوشنبه 1390/02/05 ] [ 8:24 ] [ عباس اکرمی ]

مضارع منصوب: هر گاه يكي از حروف ناصبه بر سر مضارع بيايد، مضارع منصوب مي شود، يعني فعل معرب مضارع تحت تأثير حروف عامل نصب قرار مي گيرد و اعراب آخر آن تغيير مي كند و مسلماً معني آنها هم تحت تأثير اين حروف قرار مي گيرد. * دوصيغه ( للغائبات و للمخاطبات ) چون مبني هستند تحت تأثير حروف ناصبه قرار نمي گيرند و محلاً منصوب هستند به ثبوت ( نون ). حروف ناصبه كه مستقيماً بر سر مضارع مي آيند و آن را منصوب مي كنند: أن ( كه )، لَنْ ( هرگز )، كَي ( تا )، إذن ( بنابراين ) حروفي كه با تقدير حرف ( أن ) مضارع را منصوب مي كنند: حتي ( تا اينكه )، لِ ( براي اينكه ) كه در اصل ( حتي أن ) و ( لِأنْ ) مي باشند. نشانه هاي نصب فعل مضارع و انواع اعراب نصب آن: الف) منصوب به اعراب اصلي ( ـَ ): ( در صيغه هاي ( 1،4،7،13،14 ) ضمه به فتحه تبديل مي شود. ) يَذهبُ: أنْ يذهبَ / تذهبُ: لَنْ تذهبَ / أذهبُ: كي أذهبَ / نذهبَ: لِنذهبَ ب) منصوب به اعراب فرعي ( حذف ن ) يكتُبانِ: أن يكتبا / تكتبونَ: كَي تكتبوا ج) محلاً منصوب ( ثبوت ن ) در صيغه هاي ( للغائبات و للمخاطبات ) يعملنَ: أن يعملْنَ / تعملنَ: حتي تعملْنَ مفرد مذكر غائب ( للغائب ): أنْ َينظُرَ مفرد مؤنث غائب ( للغائبة ): أن تَنظُرَ مثني مذكر غائب ( للغائبَينِ ): أنْ يَنظُرا مثني مؤنث غائب ( للغائبتَينِ ): أنْ تَنظُرا جمع مذكر غائب ( للغائبِينَ ): أنْ يَنظُروا جمع مؤنث غائب ( للغائبات ): أن ْيَنظُرْنَ ****** مفرد مذكر مخاطب ( للمخاطب ): أنْ تَنظُرَ مفرد مؤنث مخاطب ( للمخاطبة ):أنْ َتنظُري مثني مذكر مخاطب ( للمخاطبَينِ ): أنْ تَنظُرا مثني مؤنث مخاطب ( للمخاطبَتَينِ ):أنْ تَنظُرا جمع مذكر مخاطب ( للمخاطبِينَ ): أنْ تنظُروا جمع مؤنث مخاطب ( للمخاطبات ):أن ْتَنظُرْنَ ****** متكلم وحده: أنْ أنظُرَ متكلم مع الغير: أنْ ننظُرَ فاء سببيه چيست؟ اگر جمله اي با ( امر، نهي، لعلّ و ليتَ ) شروع شود و بعد از آنها ( فاء ) بر سر مضارع بيايد، آن فاء را ( فاء سببيه ) مي گوييند كه مضارع را منصوب مي كند. لا تكن رطباً فَتَعصَرَ و لا يابساً فَتَكسرَ ( آغاز اين جمله با فعل نهي است. ) ليتَ الشّبابَ يعودُ يوماً فَأخبرَهُ بما فَعَلَ المشيبُ ( آغاز اين جمله با ليت است. ) اتقِ اللهَ فيكونَ عونَكَ ( آغاز اين جمله با فعل امر است. ) وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَا هَامَانُ ابْنِ لِي صَرْحًا لَّعَلِّي أَبْلُغُ الْأَسْبَابَ * أَسْبَابَ السَّمَاوَاتِ فَأَطَّلِعَ إِلَى إِلَهِ مُوسَى ... (( و فرعون گفت اى هامان براى من كوشكى بلند بساز شايد من به آن راهها برسم * راههاى [دستيابى به] آسمانها تا از خداى موسى اطلاع حاصل كنم ... ))

[ یکشنبه 1390/02/04 ] [ 13:19 ] [ عباس اکرمی ]

مضارع مجزوم:

هر گاه بر سر مضارع يكي از ادات جازمه بيايد، مضارع مجزوم مي شود، يعني فعل معرب مضارع تحت تأثير ادات جازمه قرار مي گيرد و اعراب آخر آن تغيير مي كند و مسلماً معني آنها هم تحت تأثير اين ادات قرار مي گيرد.

ادات جازمه:

1-    ادات جازم يك فعل: لَمْ- لَما- لا نهي- لِ امر غايب

     2-ادات جازم دو فعل ( ادات شرط ) إنْ- مَن- ما- أينما ... ( إنْ: حرف شرط است و بقيه، اسم شرط هستند. )

نشانه هاي جزم فعل مضارع و انواع اعراب جزم آن:

الف) مجزوم به اعراب اصلي ( ـْ ): ( در صيغه هاي ( 1،4،7،13،14 ) ضمه به سكون تبديل مي شود. )

 يَذهبُ: لم يذهبْ / تذهبُ: لا تذهبْ / أذهبُ:  لما أذهبْ / نذهبَ: لِنذهبْ

ب) مجزوم به اعراب فرعي ( حذف ن ) يكتُبانِ: لم يكتبا / تكتبونَ: لا تكتبوا

ج) محلاً مجزوم ( ثبوت ن ) در صيغه هاي ( للغائبات و للمخاطبات )

تنظُرْنَ: لا تنظُرْنَ  /  يَنظُرْنَ: لم ينظُرْنَ

د) مجزوم به حذف حرف عله ( در فعلهاي ناقص )

يَدعُو: لم يدعُ  /  ترمِي: لا ترمِ  /  ترضَي: لما ترضَ  / يمشِي: لِيَمشِ

ه) در فعلهاي مضاعف كه دو حرف اصلي آنها تكراري است و در هم ادغام مي شوند و به شكل مشدّد نوشته مي شوند، جزم آنها به سكون نيست بلكه به فتحه است.

تَمُدُّ: لا تمُدَّ  /  يَفِرُّ: لم يَفرَّ  /  يُحبُّ: لِيُحبَّ

* گاهي آخر مضارع مجزوم به اعراب اصلي دچار كسره عارضي مي شود و نبايد اين كسره را نشانه اعراب و يا حذف حرف عله دانست بلكه اين كسره تنها جهت سهولت در تلفظ مي آيد:

وَمَن يُطِعِ اللّهَ وَرَسُولَهُ يُدْخِلْهُ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا[1]

(يُطعِ ) مجزوم است به اعراب اصلي ( يُطِعْ ) كه كسره آن عارضي است.

* ادات شرط، چون در آغاز جمله شرطيه مي آيند و پس از جمله شرطيه، جمله جواب شرط هم نياز داريم، اين ادات شرط هر دو فعل شرط و جواب شرط را مجزوم مي كنند كه بر حسب جمله ممكن است نوع جزم اين دو فعل يكي باشد و يا ممكن است متفاوت باشد، در هر صورت هردو فعل شرط و جواب شرط مجزوم مي شوند.

إنْ تجتهدْ جيّداً تنجحْ في حياتكَ ( فعل شرط و جواب شرط هردو مجزوم به اعراب اصلي هستند. )

أينما تكونوا يدركْكُم الموتُ ( فعل شرط مجزوم به اعراب فرعي، جواب شرط مجزوم به اعراب اصلي )

من يَعملْ مثقال ذرْةٍ خيراً يَرَهُ ( فعل شرط مجزوم به اعراب اصلي، جواب شرط مجزوم به حذف حرف عله )

* اگر جمله اي با فعل طلبي ( امر و نهي ) شروع شود فعل مضارع بعد از آن بدون آمدن حرف جازمه اي مجزوم       مي شود: أُدعوني أستجبْ لَكُم / أُذكروني أذكُرْكُمْ.

[ یکشنبه 1390/02/04 ] [ 13:18 ] [ عباس اکرمی ]

نكاتي در باره ترجمه فعل مضارع:

* اگر ( لم و لما ) كه دو حرف جازمه هستند بر سر مضارع بيايند، آن را به ماضي منفي ترجمه مي كنيم:

أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيل[1]ِ.  ( مگر نديدى پروردگارت با پيلداران چه كرد. )

أَأُنزِلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ مِن بَيْنِنَا بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِّن ذِكْرِي بَلْ لَمَّا يَذُوقُوا عَذَابِ. [2]

( آيا از ميان ما قرآن بر او نازل شده است [نه] بلكه آنان در باره قرآن من دودلند [نه] بلكه هنوز عذاب [مرا] نچشيده‏اند. )

* هر گاه فعل مضارع به وسيله ( أنْ ) منصوب مي شود، بايد آن را به مضارع التزامي ترجمه كنيم:

 أُريدُ أنْ أقرأَ القرآنَ ( مي خواهم كه قرآن بخوانم )

* هر گاه فعل مضارع به وسيله ( لَن ) منصوب مي شود، بايد آن را به آينده منفي ترجمه كنيم كه اين ترجمه با لفظ        ( هرگز ) براي تأكيد بر نفي ابد بكار مي رود:

  لَن تراني ( هرگز مرا نمي بيني. )

  لَن تنالوا البرَّ حتي تُنفقوا ممّا تُحبّونَ: ( هرگز به نيكي دست نخواهيد يافت مگر از آنچه كه دوست داريد در راه خدا انفاق كنيد. )

* دو حرف ( حتي ) و ( لِ ) به دليل اينكه ( أن ) در آنها پنهان است، به ترتيب ( تا اينكه و براي اينكه ) ترجمه مي شوند

* فعل مضارع به كمك (( لاي نافيه )) منفي مي شود و چون اين نوع (( لا )) غير عامل است تنها معني مضارع مثبت به مضارع منفي تبديل مي كند و هيچ تغييري در اعراب فعل مضارع ايجاد نمي كند. يقرأُ ( مي خواند ) لا يقرأُ ( نمي خواند )

* فعل مضارع را اگر بخواهيم با حفظ زمان از آن نهي بسازيم، از (( لا نهي )) استفاده مي كنيم:

تحزنُ ( ناراحت هستي ) لا تحزنْ ( ناراحت نباش. )

* اگر فعل مضارع مستقبل را به نهي تبديل كنيم، يعني از آينده نهي كنيم، از حرف ناصبه (( لن )) استفاده مي كنيم:

سوف تذهبُ ( خواهي رفت ): لن تذهبَ ( نخواهي رفت )

* اگر فعل مضارع را به كمك (( لم و لما )) مجزوم كنيم معني آن به ماضي منفي تبديل مي شود.

 لَمَّا يَذُوقُوا عَذَابِ[3] ( هنوز عذاب [مرا] نچشيده‏اند )

 أَلَمْ نَجْعَلِ الْأَرْضَ مِهَاداً[4] ( آيا زمين را گهواره‏اى نگردانيديم  )

* اگر فعل ماضي جمله شرط يا جواب شرط قرار گيرد، به مضارع ترجمه مي شود.

إنْ صَبَرتَ ظَفرتَ ( اگر صبر كني پيروز مي شوي )

 كه معادل است با ( إنْ تصبرْ تظفرْ )

* تفاوت معنايي( لا نفي، لا نهي، لم و لما ، لن ) در ترجمه:

- لاي نفي فقط مضارع را منفي مي كند و غير عامل است.

- لاي نهي امر منفي مي سازد و عامل است.

- لم و لما ضمن اينكه عامل هستند و مضارع را مجزوم مي كنند، معني مضارع را به ماضي منفي تبديل مي كنند.

- لن عامل نصب مضارع است و از آينده نهي مي كند.

[ یکشنبه 1390/02/04 ] [ 13:17 ] [ عباس اکرمی ]

فعل امر:

از چهارده صيغه فعل مضارع مي توان امر ساخت، به اين صورت كه شش صيغه غائب و دو صيغه متكلم با يك روش و صيغه هاي مخاطب هم با روشي ديگر.

        1- امر به صيغه يا امر به ( لِ ): [ لِ + مضارع مجزوم ] از اين شيوه براي هشت صيغه مضارع يعني شش صيغه غائب و دو صيغه متكلم استفاده مي شود:

يَجلسُ: لِيجلسْ / تجلسُ: لِتجلسْ / يجلسانِ: لِيجلسا  / تجلسانِ: لتجلسا

يجلسونَ: ليجلسوا / يجلسنَ: ليجلسنَ / أجلسُ: لأجلسْ / نجلسُ: لنجلسْ

يرجُو: ليرجُ / يرمي: ليرمِ / يفرُّ: ليفرَّ / يخشَي: ليخشَ / ندعوُ: لندعُ

* ( لِ ) امر غايب مكسور است، اما اگر يكي از حروف عطف ( و، ثم، ف ) بر سر آن بيايد، ساكن مي شود:

فَلْيعبدوا رَبَّ هذا البيتَ / وَلْينظُرْ / ثم لْيكتبْ

    2- امر حاضر ( مخاطب):

الف) حرف مضارع را حذف مي كنيم.

ب) آخر مضارع را مجزوم مي كنيم.

تُكَبِّرُ: كَبِّرْ  /  تُهَذِّبونَ: هَذِّبوا  /  تَتعاونون: تعاونوا  /  تُقاتلُ: قاتلْ  /  تُصَلِّي: صَلِّ /  تَمُّدُ: مُدَّ  /  تَرَي: رَ  /  تَقِي: قِ 

خيلي از فعلها با همين دو مرحله امر حاضر آنها ساخته مي شود. اما اگر پس از اين دو مرحله فعل با سكون شروع شود، به مرحله سوم هم نياز داريم زيرا با ابتداي سكون نمي توان كلمه اي را خواند.

ج) اگر ابتدا به سكون باشد، يك همزه به اول آن اضافه مي كنيم.

همزه اي كه به اول فعل امر اضافه مي كنيم چه حركتي به آن بدهيم؟

1- اگر عين الفعل مضارع كسره يا فتحه باشد، حركت همزه امر مخاطب را كسره مي دهيم.    

    تَجْلِسُ: إجلسْ  /  تَذْهَبُ: إذهبْ  /  تَرْمِي: إرْمِ  /  تَخشَي: إخْشَ 

2- اگر عين الفعل مضارع مضموم باشد، حركت همزه امر مخاطب را ضمه مي دهيم.

تَدْعُو: أُدعُ  /  تَكتُبُ: أُكتُبْ  /  تَنظُرونَ: أُنظُروا   

3- اگر فعلي از باب افعال باشد از قاعده فوق مستثني است يعني خواه ابتدا به ساكن باشد يا نباشد و بدون توجه به حركت عين الفعل آن، همزه امر مخاطب لازم دارد و هميشه هم مفتوح است:

تُكْرِمُ: أكرِمْ  /  تُقِيمُ: أقِمْ  /  تُرِي: أرِ

[ یکشنبه 1390/02/04 ] [ 13:16 ] [ عباس اکرمی ]

فعل ثلاثي مجرد، يعني فعلي كه اولين صيغه ماضي آن ( للغائب ) حرف زائدي نداشته باشد و تنها داراي حروف اصلي باشد: كَتَبَ- عَرَفَ- جَلَسَ- حَسُنَ

فعل ثلاثي مزيد فعلي است كه در اولين صيغه ماضي آن ( للغائب ) يك يا دو يا سه حرف زائد باشد.

 كاتَبَ- تَعارفَ- أجلَسَ- استحسَنَ

فعلهاي ثلاثي مزيد داراي بابهاي مشخصي هستند كه ماضي و مضارع و مصدر آنها بر اوزان خاصي است.

* بابهاي مشهور ثلاثي مزيد هشت باب مي باشند:

       نام باب                 وزن فعل ماضي                          وزن فعل مضارع                           وزن مصدر اصلي                         وزن مصدر فرعي                        امر مخاطب                                         اسم فاعل                                                اسم مفعول                              تعداد حروف زائد

 

1- باب        افعال

أفْعَلَ

أنزَلَ

يُفعِلُ

يُنزِلُ

إفعال

إنزال

.....

أفعِلْ

أنزِلْ

مُفعِل

مُنزِل

مُفعَل

مُنزَل

أ

2- باب

تفعيل

فَعَّلَ

عَلَّمَ

يُفَعِّلُ

يُعَلِّمُ

تَفعيل

تعليم

.....

فَعِّلْ

عَلِّمْ

مُفَعِّل

مُعَلِّم

مُفَعَّل

مُعَلَّم

ع

3- باب

مفاعلة

فاعَلَ

دافعَ

يُفاعلُ

يُدافعُ

مُفاعلة

مدافعة

فِعال

دِفاع

فاعِلْ

دافِعْ

مُفاعِل

مُدافِع

مُفاعَل

مُدافَع

ا

4- باب

تفاعل

تفاعَلَ

تَعارَفَ

يَتَفاعلُ

يَتعارَفُ

تَفاعُل

تعارُف

.....

َتفاعَلْ

تَعارَفْ

مُتفاعِل

مُتعارِف

مُتفاعَل

مُتعارَف

ت- ا

5- باب

انفعال

إنفعَلَ

إنقلَبَ

يَنفَعِلُ

يَنقَلِبُ

إنفعال

إنقلاب

.....

إنفَعِلْ

إنقَلِبْ

مُنفَعِل

مُنقَلِب

مُنفَعَل

مُنقَلَب

إ- ن

6- باب

افتعال

إفتَعَلَ

إعتمدَ

يَفتَعِلُ

يَعتمدُ

إفتعال

إعتماد

.....

إفتعِلْ

إعتمدْ

مُفتَعِل

مُعتمِد

مُفتعَل

مُعتَمَد

إ- ت

7- باب

تَفَعُّل

تَفَعّلَ

تَعَلّمَ

يَتَفَعّلُ

يَتَعَلّمُ

تَفَعُّل

تَعَلُّم

.....

تَفَعَّلْ

تَعَلَّمْ

مُتَفَعِّل

مُتَعَلِّم

مُتَفَعَّل

مُتَعَلَّم

ت- ع

8- باب

استفعال

استفعَلَ

إستضعَفَ

يَستفعِلُ

يَستضعِفُ

استفعال

إستضعاف

.....

إستفعِلْ

إستضعِفْ

مُستَفعِل

مُستضعِف

مُستفعَل

مُستضعَف

ا- س- ت

*** نكته مهم: معيار تشخيص ثلاثي مجرد از مزيد و تعداد حروف زائد، اولين صيغه ي ماضي است.

 مثال: ( يكتبون ) كه در ظاهر چند حرف زائد دارد، ثلاثي مجرد است چون اولين صيغه ماضي آن ( كَتَبَ ) است

* أمر مخاطب، اسم فاعل و اسم مفعول، از مضارع ساخته مي شوند.

* بابهاي ثلاثي مزيد را از آن جهت مزيد مي گويند، چون در اولين صيغه ماضي آنها ( للغائب ) يك يا دو يا سه حرف زائد مي باشد.

[ یکشنبه 1390/02/04 ] [ 13:15 ] [ عباس اکرمی ]

ترجمه بابهاي افعال، استفعال، تفاعل و مفاعله:

 * وقتي فعل ثلاثي مجرد، را به بابهاي ثلاثي مزيد مي بريم، هدف، ساختن معني جديدي است. مثلاَ هر گاه بخواهيم از يك فعل لازم، فعل متعدي بسازيم آن را به يكي از دو باب افعال يا تفعيل مي بريم.

در باب افعال :

 نَزَلَ المطرُ ( باران باريد )  أنزَلَ اللهُ المطرَ ( خداوند باران را نازل كرد )

  در باب تفعيل:

فَرِحَ الطّالبُ ( دانش آموز خوشحال شد ) فَرّحتُ الطالبَ ( دانش آموز را خوشحال كردم )

اگر بخواهيم از فعلي معني طلب و درخواست اراده كنيم آن را به باب استفعال مي بريم:

فَهمَ الطّالبُ الدّرسَ ( دانش آموز درس را فهميد )

استفهمَ الطُالبُ المعلمَ ( دانش آموز از معلم طلب فهم نمود )

زماني كه امري ميان دو يا چند نفر در جريان است، از يكي از دو باب ( مفاعله و تفاعل ) استفاده مي كنيم، كه بيان كننده مشاركت هستند.:

كاتبتُ صديقي ( با دوستم مكاتبه كردم )

تقاتَلَ الخصمانِ ( هر دو دشمن با هم جنگيدند )

تعاونَ النّاسُ لِبناءِ المسجدِ ( مردم در ساختن مسجد با هم همكاري كردند. )

كاتَبَ عليٌّ محمداً ( علي با محمد نامه نگاري كرد )

يا أيّها النّبيّ جاهدِ الكفارَ و المُنافقين ( اي پيامبر با كافران و منافقان مبارزه كن )

در ترجمه فعل در باب تفاعل از كلماتي نظير (( با همديگر، با هم )) استفاده مي كنيم. در ترجمه باب مفاعله، معمولاً ميان فاعل و مفعول، از كلمه (( با )) استفاده مي كنيم.

[ یکشنبه 1390/02/04 ] [ 13:13 ] [ عباس اکرمی ]

فعل لازم و فعل متعدي:                                      

جمله فعليه و ساختار جمله فعليه: جمله فعليه، جمله اي است كه با فعل شروع شود.

فعل لازم + فاعل                                                   جَلَسَ الطالبُ

فعل لازم  + فاعل مرفوع + جار و مجرور                         جَلَسَ الطالبُ في الصّف ِ

فعل متعدي + فاعل مرفوع + مفعول به منصوب                    كَتبَ الطالبُ الدّرسَ

فعل متعدي + فاعل مرفوع + مفعول به منصوب + جار و مجرور  كَتَبَ الطالبُ الدرسَ في الصّف ِ

فعل لازم، فعلي است كه با فاعل معني آن تمام مي شود و نيازي به مفعول به ندارد.

فعل متعدي، فعلي است كه علاوه بر فاعل، به مفعول به نياز دارد.

همانطور كه در مثالهاي بالا مي بينيم، ( جارو مجرور ) ممكن است براي تكميل جمله، همه جا بيايد و ربطي به فعل لازم و متعدي ندارد.

فاعل، هميشه بعد از فعل مي آيد و ممكن است به يكي از سه صورت زير باشد:

* اسم ظاهر:   يُبشّرُ         اللهُ                 المؤمنَ          برحمته ِ.

                      فعل      فاعل ( اسم ظاهر ) مفعول به         جار و مجرور

 

* ضمير بارز: و اذكروا        نعمةَ       اللهِ       عليكم.

  فعل و فاعل ( ضمير بارز )    مفعول به   مضاف اليه  جارو مجرور

 

* ضمير مستتر: الحسنةُ   تُذهبُ         السيئةَ.

                                    فعل و فاعل آن  مفعول به و منصوب

                                 ضمير مستتر ( هي )

* فعل متعدي بر سه گونه است:

الف) متعدي بنفسه: يَحصدُ الزارعُ القمحَ / نَصَرَ اللهُ المسلمينَ.

ب) متعدي به يكي از بابهاي افعال و تفعيل: أجلَسَهُ ( او را نشاند )

ج) متعدي شدن فعل لازم به كمك حرف جر: يذهبُ الرجلُ بهِ ( مرد آن را مي برد )

در متن زير همه ي انواع فعل متعدي وجود دارد:

 كانتْ لرجلٍ بقرةٌ، كان يَحلبُها و يُمَزّجُ لبنَها بالماءِ و يذهبُ بها الي السّوق ليبيعَها الي النّاسِ مغشوشاً. في يومٍ منَ الأيام جاءَ سيلٌ و أغرقَ البقرةَ.

(( مردي گاوي داشت، آن را مي دوشيد و شير آن را با آب مخلوط مي كرد و آن را به بازار برد تا بصورت ناخالص به مردم بفروشد. روزي سيلي آمد و گاو را غرق كرد ))

* راههاي متعدي كردن فعل لازم را نمي توان در مورد هر فعلي بكار برد. مثلاً فعل جَلسَ را نمي توان با حرف جر متعدي كرد اما مي توان آن را به باب افعال برد تا متعدي شود: أجلَسَ

* برخي از فعلها هم بصورت لازم بكار مي روند و هم متعدي. مانند فعل (( جاء ))

جاء الحقُ و زَهَقََ الباطلُ ( لازم )    وَجَاؤُوا أَبَاهُمْ عِشَاءً يَبْكُونَ[1] ( متعدي )

* برخي از افعال متعدي هستند كه دو مفعولي مي باشند، مانند:

جَعَلَ ( قرار داد )،  كَسي ( پوشاند )، أعطي ( عطا كرد )، اذاق ( چشاند )

     اتخذ ( برگزيد )، سَمّي ( ناميد )، (حَسِبَ ( گمان كرد )، وعد ( وعده داد )

إنّا جعلناكم شعوباً و قبائلَ لتعارفوا.

كَسَيتِ الفقيرَ ثوباً.

أنّا أعطيناك الكوثرَ.

اذاقَ الجنودُ العدوَ طعمَ الهزيمةِ.

لايتخذِ المؤمنونَ الكافرينَ أولياءَ.

سَمّاهُم اللهُ فتيتةً.

لا تحسبْ المجدَ تمراً أنتَ آكلُهُ.

وَعدَ اللهُ المؤمنينَ و المسلماتِ جنّاتٍ تجري من تحتها الأنهار.ُ

* مفعول به، گاهي بصورت اسم ظاهر مي آيد و گاهي بصورت ضمير متصل به فعل :   

      يا موسي   ...   أخرجْ        قومَكَ       من الظلماتِ     الي النّورِ.

                           فعل و فاعل  مفعول به   جار و مجرور      جار و مجرور

             ضمير مستتر ( أنتَ )    ( اسم ظاهر )

 

      رأيـــــــــــــتَـــــــــــــــــــــــــــــــــــــهُ

     فعل          فاعل ضمير بارز       مفعول به ( ضمير متصل )       

* فاعل، هميشه بعد از فعل مي آيد.

 * مفعول به، بعد از فعل و فاعل: يقرأُ التلميذُ القرآنَ.

 و گاهي مفعول به، قبل از فاعل يعني زمانيكه بصورت ضمير به فعل متصل مي شود:  سألَـــــهُ أحدٌ

 و گاهي هم قبل از فعل و فاعل مي آيد:    إيّاكَ نعبدُ.

[ یکشنبه 1390/02/04 ] [ 13:11 ] [ عباس اکرمی ]

رابطه فعل با فاعل

اگر فاعل مذكر باشد، فعل هم بايد مذكر باشد و اگر فاعل، مؤنث باشد، فعل هم بايد مؤنث باشد.

نَجَحَ محمدٌ /  ينجحُ محمدٌ ( صيغه يك )   

 نجحَتْ فاطمةُ /  تنجحُ فاطمةُ ( صيغه چهار )     

وقتيكه فاعل، اسم ظاهر است، خواه مفرد باشد يا مثني و يا جمع، فعل آن هميشه مفرد مي آيد:

يجلسُ الطالبُ/  يجلسُ الطالبانِ/ يجلسُ الطلابُ /  تتعبُ الأمُ / تتعبُ الأمهاتُ

اگر فاعل را به مبتدا تبديل كنيم، فعل بايد با اسم قبل از خود مطابقت كند.

يأمرُ المؤمنون بالمعروف: المؤمنون يأمرونَ بالمعروف.

[ یکشنبه 1390/02/04 ] [ 13:9 ] [ عباس اکرمی ]

فعل معلوم و فعل مجهول:

فعل معلوم، فعلي است كه فاعل آن معلوم باشد.

خَلَقَ اللهُ الإنسانَ  /  دَفَعَ المشتري الثمنَ  /  يَقرأُ الطّالبُ الكتابَ

فعل مجهول، فعلي است كه به دلايل مختلف فاعل آن را ذكر نمي كنند.

طريق ساختن ماضي مجهول:

الف) حركت حرف پيش از آخر آن را كسره مي دهيم.

ب) تمام حروف متحرك رو به اول آن را ضمه مي دهيم.

قَتَلَ: قُتِلَ  /  إكْتَسَبَ: أُكْتُسِبَ  /  إسْتَخْرَجَ: أُسْتُخْرِجَ   

* اگر دومين حرف فعلي ( الف ) باشد، ( الف ) به ( واو ) تبديل مي شود.

كاتَبَ: كُوتِبَ  /  لاحَظَ: لُوحِظَ

* اگر فعل ماضي مضاعف باشد، و آن را مجهول كنيم، فقط حرف اول آن ضمه مي گيرد. دَقَّ : دُقَّ

* در فعل ماضي معتل اجوف كه آن را مجهول مي كنيم، حرف عله به (( ي )) تبديل مي شود.

   قال: قِيلَ  /  ذاقَ: ذِيقَ  /  باعَ: بِيعَ  / أقامَ: أُقيمَ

طريق ساختن مضارع مجهول:

الف) حركت حرف پيش از آخر فعل مضارع را فتحه مي دهيم.

ب) حركت حرف اول را ضمه مي دهيم.

يَعلَمُ: يُعلَمُ  /  يُكاتِبُ: يُكاتَبُ  /  يَكْتَسِبُ: يُكْتَسَبُ

* در صورتيكه فعل مضارع معتل اجوف، مجهول شود، چون حركت حرف پيش از آخر فتحه است، حرف عله به  (( الف )) تبديل مي شود. يَعودُ: يُعادُ  /  يَصيدُ: يُصادُ  /  يَقولُ: يُقالُ

طريقه مجهول كردن جملات:

الف) فعل را مجهول مي كنيم.

ب) فاعل را حذف مي كنيم.

ج) مفعول به كه منصوب است، نايب فاعل قرار مي دهيم و اعراب فاعل را به آن مي دهيم.

د) در آخر بايد فعل مجهول را هم با نايب فاعل مطابقت دهيم تا اگر از نظر مذكر و مؤنث بودن با هم متفاوت بودند فعل مجهول را با نايب فاعل متناسب كنيم.

* فعل لازم مجهول نمي شود زيرا همانطور كه ديديم بايد در مجهول كردن جملات  فاعل حذف شود و مفعول به جاي آن را بگيرد و چون فعل لازم مفعول به ندارد، مجهول نمي شود.

[ یکشنبه 1390/02/04 ] [ 13:8 ] [ عباس اکرمی ]
<< مطالب جديدتر ........ مطالب قديمي‌تر >>

.: Weblog Themes By ghaleb-fa :.

درباره وبلاگ

با عرض سلام و درود خدمت دوستان عزیز بنده عباس اکرمی هستم کارشناس زبان و ادبیات فارسی.با توجه به علاقه خودم به زبان شیرین عربی و نیز نیاز دانش آموزان و دانشجویان محترم به یادگیری آسان زبان عربی تصمیم به ایجاد و گرد آوری وبلاگ در زمینه آموزش زبان عربی کردم .امید است مورد توجه دوستان عزیز واقع شود . عزیزان اگه سوالی داشتین بنده حقیر در حد امکان به شما کمک خواهم کرد .باتشکر . و من الله التوفیق
امکانات وب